دریافت فایل دستنامه

پيشگفتار ويرايش پنجم

شماره استاندارد بين المللي كتاب از زمان شروع آن در انگلستان از سال 1968 با عنوان "شماره استاندارد كتاب" ، موفقيت قابل توجهي كسب كرده است. ظرف يك سال شماره استاندارد كتاب به شماره استاندارد بين المللي كتاب و از نه رقم به ده رقم تبديل گرديد. از زماني كه سازمان جهاني استاندارد آن را در 1970 به عنوان استاندارد بين المللي 2108 تصويب كرد، مسئوليت هماهنگي بين المللي نظام شابك بر عهده سازمان بين المللي شابك واقع در برلين بوده كه واحدي در كتابخانه ايالتي برلين است . در حال حاضر 166 كشور، عضو نظام شابك هستند. موفقيت شابك همراه با رشد و همگاني شدن نشر الكترونيك، ظرفيت كلي نظام شابك ده رقمي موجود را مورد ترديد قرار داد. تصميم بر اين شد كه استاندارد فعلي با استفاده از ويرايش جديد شماره EAN خاص كتاب به عنوان شناسه جديد و سيزده رقمي مورد بازنگري قرار گيرد تا ظرفيت لازم براي چندين سال آينده را داشته باشد. قبل از تصويب شابك سيزده رقمي پيشنهادهاي مختلفي ارائه و شد و اين بازنگري نسبت به ساير روش ها مناسب تر تشخيص داده شد، زيرا كه دنياي تجارت با آن به عنوان شابك نه شكل رمزينه كاملاً آشنا بود. علاوه بر اين، سازمان EAN.UCC در مقام مسئول رمزينه بين المللي آمادگي خود را براي ارائه پيش شماره هاي بيشتر اعلام كرد. اين كار تضمين بسيار مؤثري براي افزايش ظرفيت شماره گذاري نظام بود. در جريان بازنگري استاندارد فرصتي پيش آمد تا دامنه منابعي كه از طريق شابك شماره گذاري مي شوند مجدداً بررسي و تعريف شود. بر اساس استاندارد جديد بخشي از آثار و حتي مقالات را، زماني كه مستقلاً عرضه شوند، مي توان در نظام شابك شماره گذاري كرد. در دستنامه حاضر براي كمك به استفاده كنندگان، بخشي به نام سؤالات متداول براي استفاده درست از نظام شماره گذاري و نيز راهنمايي براي اجراي شابك سيزده رقمي در پايان بخش اول ضميمه شده است. همچنين، براي آگاهي بيشتر استفاده كنندگان از استاندارد ONIX، اطلاعات اصلي درباره آن در بخشي مستقل آورده شده است. افزون بر آن، براي ايجاد بنياني محكم براي آينده، شابك به عنوان سازماني مبتني بر عضويت، رسميت پيدا مي كند كه با مشاركت نهادهاي تعيين شده محلي اداره خواهد شد. اطلاعات بيشتر در خصوص ساختار جديد سازمان در اسناد جداگانه اي منتشر شده است. دستنامه حاضر گزارش رسمي از مفاد استاندارد مصوب ايزوست، كه قوانين مطرح در استاندارد را به صورت رهنمودها و با طرح مثال هايي مصور ارائه كرده است. اين دستنامه همزمان با انتشار استاندارد جديد ايزو و براي كمك به ناشران و مؤسسه ها در دوره انتقال از ده رقم به سيزده رقم تا اول ژانويه 2007، نيز براي اجراي درست شابك از لحاظ محتوا و اصول جديد منتشر مي شود. همچنين، در مورد محصولات واجد شرايط دريافت شابك، آثار الكترونيكي و غيره، اطلاعات مفصلي ارائه شده است. افزون بر آن اين دستنامه با شماري از مؤسسه هاي شابك آماده شده است و ديدگاه‌هاي بسياري از نمايندگان سازمان هاي بين المللي و گروه كاري ويرايش استاندارد ايزو 2108، كه زير نظر استلد گريفيث (نماينده مؤسسه شابك انگليس) اداره مي شد، طرح شده است. با توجه به پويايي نظام شابك، مطمئناً دستنامه حاضر در آينده دستخوش تغييرات اندكي خواهد شد. با وجود اين، مي توان از آن به مثابة راهنمايي قابل اعتماد در ده سال آينده استفاده كرد. هارتموت والراونز ژانويه 2005، برلين

زمينه

مسئله‌ نياز به‌ نظام‌ شماره گذاري بين المللي ‌كتاب‌ و امكان استفاده‌ از آن‌، براي‌ اولين‌ بار در سومين‌ كنفرانس‌ بين‌المللي‌ تحقيق‌ درباره‌ بازار كتاب‌ و تنظيم آن كه در نوامبر 1966 در برلين برگزار شده بود، مطرح‌ گرديد. در آن‌ زمان‌، تعدادي‌ از ناشران‌ و توزيع‌ كنندگان‌ كتاب‌ در اروپا، استفاده‌ از رايانه‌ براي‌ پردازش‌ سفارش‌ها و كنترل‌ موجودي‌ انبار كتاب‌ را بررسي‌ كردند. اين بررسي نشان‌ ‌داد كه پيش نياز ايجاد نظامي خودكار و كارآمد، وجود شماره‌اي ‌منحصر به فرد و ساده‌ براي‌ شناسايي‌ آثار انتشار يافته است‌. نظامي‌ كه‌ اين‌ نيازها را برآورده‌ مي‌ساخت‌ و به‌ نظام‌ شماره گذاري‌ استاندارد بين‌المللي‌ كتاب‌ (شابك‌) معروف‌ شد با تكيه بر‌ نظام شماره گذاري كتاب كه در 1967 از سوي شركت‌ ويتاكر و پسران‌ در انگلستان و در 1968 از سوي شركت‌ باوكر امريكا معرفي‌ شده‌ بود، تهيه شد. در همان‌ زمان‌، كميته‌ فني‌ شماره 46 اطلاع رساني و مستندسازي ِ‌ سازمان‌ بين‌ المللي‌ استاندارد (ايزو)، گروهي‌ را مأمور كرد تا درباره امكان‌ به كارگيري نظام شماره گذاري‌ انگليس‌ براي‌ استفاده‌ در سطح‌ بين المللي‌ تحقيق كند. در طول‌ سال‌هاي‌ 1968 و 1969 جلسات متعددي‌ بين‌ نمايندگان‌ كشورهاي‌ اروپايي‌ و امريكايي برگزار و‌ گزارشي‌ براي‌ تمام‌ كشورهاي‌ عضو ايزو ارسال‌ ‌شد. از نتايج‌ اين‌ جلسات، تصويب‌ استاندارد ايزو 2108 براي‌ شماره استاندارد بين المللي كتاب (شابك) در 1970 بود. ويرايش سوم اين استاندارد در 1992 جايگزين ويرايش دوم (1978) آن شد. هدف‌ استاندارد بين‌المللي‌، هماهنگي‌ و استاندارد كردن‌ استفاده‌ بين المللي از شابك هاست‌؛ به طوري كه‌ هر عنوان‌ يا ويرايشي مشخص‌ از هر عنوان‌ كه ناشري معين منتشر كرده،‌ به نحوي منحصر بفرد شناسايي شود. با ظهور كتاب و اقلامي مشابه كتاب در اشكال جديد رسانه اي، استاندارد اوليه مورد بازبيني قرار گرفته است و در حال حاضر اين نظام در بيش از 160 كشور استفاده مي شود. از 2001، گروه كاري مشتمل بر نمايندگان سازمان هاي استاندارد ملي،‌ مؤسسه هاي شابك، ناشران، كتابفروشان، كتابداران و فروشندگان نسبت به تهيه ويرايش چهارم اين استاندارد اقدام كرده اند. احتمالاً ويرايش چهارم، جامع ترين بازنگري شابك تا به امروز محسوب مي شود كه ظرفيت شماره گذاري نظام شابك را افزايش داده، داده هاي كتاب شناختي را كه در هنگام اختصاص شابك بايد تهيه شوند تعيين كرده، قواعدي را براي نظارت و اداره نظام ارائه داده، و همچنين متولي ثبت براي استاندارد را تعيين كرده است. براي دستيابي به اين اهداف، ساختار و طول شابك براي اولين بار پس از شكل گيري استاندارد تغيير كرده است. اين دستنامه شيوة عمل نظام و گام هاي ضروري براي اطمينان از درستي اختصاص شابك ها را توضيح مي دهد، و راهنمايي براي گذر از ساختار شابك ده رقمي به سيزده رقمي را فراهم مي آورد.

امتيازات شابك

• شابك‌، شناسه اي‌ منحصر بفرد و بين المللي‌ براي‌ شناسايي آثار تك نگاشتي ‌ است‌؛ و با اختصاص يك شماره كه جايگزين پيشينه هاي توصيفي كتاب شناختي طولاني مي شود، مي توان در زمان‌ و نيروي انساني صرفه‌جويي‌ از خطاهاي‌ يادداشت برداري‌ اجتناب كرد. • شابك‌، امكان گردآوري‌ و روزآمدسازي‌ راهنماهاي‌ تجاري‌ كتاب‌ و بانك هاي اطلاعاتي كتاب شناختي مانند فهرست كتاب هاي موجود در بازار را فراهم مي آورد . اطلاعات‌ كتاب‌ هاي موجود در بازار با استفاده‌ از شابك‌ به راحتي‌ قابل دسترسي است‌. • سفارش‌ و توزيع‌ كتاب‌ها بيشتر از طريق شابك صورت مي گيرد كه به اين صورت باعث‌ كارآيي و سرعت بخشيدن به امور مي‌شود. • شابك،‌ در قالب‌ رمزينه‌ 13 رقميِ EAN-UCC ماشين خوان است‌. اين كار موجب افزايش سرعت و جلوگيري از اشتباهات مي شود. • شابك،‌ براي‌ راه اندازي نظام هاي فروش مكانيزهِ‌ در كتابفروشي‌ها ضروري‌ است‌. • مديريت‌ حق‌ مؤلف‌ اغلب با شابك‌ انجام مي گيرد. • گردآوري اطلاعات فروش از طريق شابك انجام مي شود. اين امر نظارت بر شكل هاي مختلف محصولات و ويرايش هاي آنها را ميسر مي سازد، و همچنين امكان مطابقت بين موضوعات و حتي ناشران مختلف را فراهم مي آورد. • در بعضي از كشورها قانون امانت ملي بر پايه شابك بنا شده است. چنين طرح هايي كمك مي كنند تا نويسندگان و تصويرگران بتوانند در قبال تعداد دفعاتي كه كتاب هاي آنها در كتابخانه هاي عمومي امانت داده مي شوند، مبلغي را دريافت كنند.

كاركرد و محدوده كاربرد شابك

شماره استاندارد بين المللي كتاب كه در بيش از 160 كشور به رسميت شناخته شده، شناسه اي كوتاه و مشخص است كه بالقوه ماشين خوان است. شابك منحصراً به اثر تك نگاشتي معيني دلالت مي كند، بنابراين بايد از مراحل اوليه توليد اثر با آن همراه باشد. اين شماره ابزاري اساسي براي توليد، توزيع، تحليل فروش، و نظام هاي ذخيره سازي داده هاي كتاب شناختي در بازار كتاب است و اهميت حياتي در مديريت اطلاعات كتابخانه اي دارد. ولي، در صورتي كه محصولي با نظام هاي شماره گذاري ديگري سازگار باشد (مانند منابع ادامه دار و جاري كه سازگار با شاپا و آثار چاپي موسيقي واجد شرايط شابم هستند)، بايد از طريق آنها شماره گذاري شوند. در صورت نياز علاوه بر شابك از اين شناسه ها نيز بايد استفاده شود (نيز بنگريد به: بخش 13-1). براي اطلاعات بيشتر در خصوص ساير شناسه ها به بخش 13 مراجعه نماييد. شابك به آثار تك نگاشتي و محصولات مرتبطي كه براي استفاده عموم توليد مي شوند، اختصاص دارد، اعم از اينكه اين آثار براي فروش يا اهدا توليد شوند. علاوه بر اين، بخش هاي منفرد (مانند فصلي از يك اثر) از انتشارات تك نگاشتي، يا شماره ها يا مقاله هاي منابع ادامه دار كه جداگانه عرضه مي-شوند، ممكن است از شابك به عنوان شناسه استفاده كنند. با توجه به وجود رسانه هاي گوناگون، و صرف نظر از اينكه محتواي آنها به چه شكل فيزيكي ثبت و توزيع مي شود، به هر شكل و قالبي از اثر، شابك جداگانه اي اختصاص مي يابد. برخي از انواع آثار تك نگاشتي كه شابك به آنها اختصاص مي يابد، عبارت‌اند از: كتاب ها و جزوات چاپي آثار بريل آثاري كه ناشر قصد ندارد در فواصل زماني منظم روزآمد يا به طور نامحدود و پي در پي منتشر سازد. مقالات منفرد يا شماره هايي از يك منبع ادامه دار خاص (اما نه منبعي كه در كل ادواري است). نقشه ها فيلم هاي آموزشي، ويدئوها و ورقه هاي شفاف كتاب هاي صوتي روي كاست، لوح فشرده يا DVD (كتاب هاي گويا) آثار الكترونيكي بدون توجه به شكل فيزيكي (مانند نوارهاي ماشين خوان، كاست ها يا لوح هاي فشرده) يا روي اينترنت. نسخه هاي ديجيتالي تك نگاشت هاي چاپي انتشارات ريزنگاشتي نرم افزارهاي آموزشي آثار چند رسانه ا ي تركيبي (در مواردي كه بخش اصلي، متن باشد). نمونه هاي آثاري كه شابك به آنها اختصاص نمي يابد عبارت‌اند از: با منابع ادامه دار به صورت ماهيتي كتاب شناختي برخورد مي شود، (شماره هاي منفرد ممكن است شابك دريافت كنند). منابع انتزاعي مانند آثار متني و ساير آفرينش هاي انتزاعي فكري يا محتواي هنرمندانه منابع چاپي كه كاربرد موقت دارند، مانند مواد تبليغاتي و نظاير آن موسيقي چاپي آثار چاپي هنري و پوشه هاي هنري كه صفحه عنوان يا متن ندارند. اسناد شخصي (مانند تاريخچه الكترونيكي مختصري از سوابق تحصيلي افراد و شرح حال مختصر او) كارت هاي تبريك ضبط هاي صوتي موسيقي نرم افزاري هاي غير آموزشي تابلو اعلانات الكترونيكي نامه هاي الكترونيكي و ساير مكاتبات الكترونيكي بازي ها براي اطلاعات بيشتر در مورد اختصاص يا عدم اختصاص شابك به اثري خاص، بايد با مؤسسه ملي شابك در كشورتان تماس گرفت.

ساختار شابك

از ابتداي 2007، مؤسسه هاي ملي شابك فقط شابك هاي 13 رقمي را توليد خواهند كرد، كه شامل شناسه هاي زير است: پيش شماره شناسه گروه ثبت شناسه ناشر شناسه عنوان رقم كنترل زمان چاپ، حروف ISBN قبل از شماره درج خواهد شد. توجه‌: در كشورهايي‌ كه‌ از الفباي‌ لاتين‌ استفاده‌ نمي‌شود، مي‌توان‌ علاوه‌ بر حروف‌ لاتين‌ ISBN، از حروف‌ اختصاري‌ در زبان‌ محلي‌ نيز استفاده‌ كرد . شابك به پنج قسمت تقسيم مي شود. سه قسمت از آن داراي طول متغير است؛ در حالي كه اولين و آخرين قسمت ها طول هاي ثابتي دارند. قسمت هاي تشكيل دهندة شابك، هنگامي كه به شكل قابل خواندن براي انسان تهيه مي شوند بايد با استفاده از خط تيره يا فاصله از هم جدا شوند: ISBN 978-0-571-08989-5 or ISBN 978 0 571 08989 5 توجه‌: استفاده از خط تيره يا فاصله تفاوتي ندارد و صرفاً براي بهبود خوانايي شابك است. تعداد ارقام قسمت هاي دوم، سوم و چهارم شابك (شناسه گروه ثبت، شناسه ناشر و شناسه اثر) متغير است. طول شناسه گروه ثبت و ناشر به توليدات پيش بيني شده از سوي گروه ثبت يا ناشري خاص بستگي دارد. كوتاهي ارقام اين دو شناسه نشان دهنده زياد بودن ميزان توليدات گروه ثبت يا ناشر خاص (يا هر دو) است.

شناسه پيش شماره

نخستين شناسه شابك، شماره اي 3 رقمي است كه از سوي سازمان بين المللي EAN ارائه مي شود. پيش شماره هايي كه از سوي اين سازمان ارائه شده اند 978 و 979 هستند، ولي ممكن است براي تضمين ظرفيت نظام شابك و بنا به ضرورت، پيش شماره هاي ديگري نيز در آينده اختصاص يابند. مثال: 978

شناسه گروه ثبت

دومين شناسه شابك، كشور، ناحيه جغرافيايي، يا منطقه زباني شركت كننده را در نظام شابك مشخص مي سازد. بعضي از اعضاي نظام شابك منطقه هاي زباني را تشكيل مي دهند (مانند گروه ثبت شماره 3 براي كشورهاي آلماني زبان)؛ برخي ديگر مناطق جغرافيايي را تشكيل مي دهند (مانند گروه ثبت شماره 982 براي جنوب اقيانوس آرام). طول اين بخش متغير است، حتي ممكن است بيشتر از 5 رقم باشد. شناسه گروه ثبت از طريق سازمان جهاني شابك اختصاص مي يابد. مثال: 0-978

شناسه ناشر

سومين شناسه شابك، ناشر يا وضع نشر خاصي را در داخل گروه ثبت مشخص مي كند. طول اين بخش در ارتباط مستقيم با ميزان توليدات پيش-بيني شده از سوي ناشر است و ممكن است تا 7 رقم را شامل شود. براي ناشراني با توليدات بيشتر، شناسه كوتاه‌تر و برعكس براي ناشراني با توليدات كمتر، شناسه طولاني تر اختصاص مي يابد. ناشران غير عضو به مؤسسه گروهي شابك كه مسئوليت مديريت نظام شابك در سطح ملي، منطقه اي يا محدوده زباني را بر عهده دارند به منظور دريافت شناسه منحصر بفرد خود مراجعه و شابك درخواست مي كنند. در مواردي كه تمام شابك هاي تخصيص يافته را استفاده كردند، شناسه ديگري براي اختصاص به آثار جديد آنها ارائه خواهد شد. مثال: 11-0-978

شناسه اثر

چهارمين شناسه شابك ويرايش خاصي از آثار ناشري معين را نشان مي دهد. طول اين شناسه متغير است و به حجم توليدات پيش بيني شده از سوي ناشر بستگي دارد و ممكن است تا 6 رقم را شامل گردد. براي ناشراني با بيشترين حجم توليدات مورد انتظار، شناسه اثر بزرگ‌تر و برعكس براي ناشراني با كمترين ميزان توليدات، شناسه اثر كوچك‌تر اختصاص مي يابد. براي اطمينان از طول صحيح شماره هاي شابك، در بخش عنوان به جاي ارقام خالي، صفر گذاشته مي شود. مثال: 000222-11-0-978

رقم كنترل

پنجمين شناسه شابك، رقم كنترل است، كه با استفاده از الگوريتم قدر مطلق (ضريب) 10 محاسبه مي شود. هر يك از 12 رقم اول شابك به طور يك در ميان در 1 و 3 ضرب مي شوند. رقم كنترل برابر است با 10 منهاي باقي‌ماندة حاصل از تقسيم مجموع حاصل ضرب هاي وزني 12 رقم اول در 10 با يك استثنا و آن اينكه اگر نتيجه اين محاسبه عدد 10 شود، رقم كنترل صفر خواهد بود. مراحل زير را براي محاسبه رقم كنترل شابك ?-000222-11-0-978 به كار بريد: مرحله اول: مجموع حاصل ضرب هاي وزني براي 12 رقم اول شابك را طبق جدول زير مشخص كنيد مجموع رقم كنترل شناسه عنوان شناسه ناشر شناسه گروه ثبت پيش شماره ? 2 2 2 0 0 0 1 1 0 8 7 9 شابك 3 1 3 1 3 1 3 1 3 1 3 1 وزن ها 56 6 2 6 0 0 0 3 1 0 8 21 9 حاصل ضرب مرحله دوم: مجموع حاصل ضرب وزني 12 رقم اول شابك به دست آمده را بر 10 تقسيم كنيد و باقي‌مانده را به دست آوريد. مثال: 6 = باقي مانده 5 = 10÷56 مرحله سوم: باقي مانده به دست آمده در مرحله دوم را از عدد10 كم كنيد. نتيجه حاصل با يك استثنا رقم كنترل خواهد بود. اگر رقم باقي مانده در مرحله 2 مساوي صفر باشد، رقم كنترل نيز صفر است. 4=6-10 4 = رقم كنترل 4-000222-11-0-978 = شابك فرمول رياضي زير روش ديگري براي محاسبه رقم كنترل است: (}]مجموع حاصل ضرب هاي وزني 12 رقم اول شابك{ ضريب 10[ - 10) 10 ضريب = رقم كنترل (}56 { ضريب 10[ - 10) 10 ضريب = رقم كنترل 4 = رقم كنترل در صورتي شابك معتبر است كه مجموع حاصل ضرب، وزني 12 رقم اول به اضافه رقم كنترل، بر 10 بخش پذير باشد بدون اينكه باقي مانده اي داشته باشد. توجه: طول شناسه هاي گروه ثبت، ناشر، و عنوان متغير است و هميشه مانند مثال فوق نخواهد بود. همه تركيب هاي گروه ثبت و ناشر معتبر نيستند. براي آگاهي بيشتر در خصوص تشخيص صحت شناسه هاي شابك به بخش «توزيع دامنه گروه هاي شابك» نگاه كنيد. لطفاً با مؤسسه ملي خود تماس بگيريد. آنها به دو طريق مي توانند براي محاسبه شابك هايتان كمك كنند: 1. ارائه سياهه هاي از پيش محاسبه شده شابك ها 2. ارائه نرم افزاري كه بتوانيد شابك هايتان را محاسبه كنيد.

توزيع دامنه گروه ها

دامنه ها بر اساس تقاضاي مورد پيش بيني (يعني حجم برنامه نشر) در داخل گروه بندي منطقه اي يا زباني خاص اختصاص مي يابد. سازمان جهاني شابك براي اطمينان از ظرفيت آتي شابك تعدادي از شناسه هاي گروهي ثبت را به عنوان رزرو نگه مي دارد. اين شناسه ها در صورت نياز هر يك از اعضا، اختصاص خواهند يافت. همچنين ممكن است دامنه هاي شناسه ناشران در داخل گروه ثبت كه از پيش از سوي سازمان جهاني شابك براي منطقه يا گروه زباني خاص اختصاص يافته، با نيازهاي آتي همخواني نداشته باشد. جزئيات كامل شناسه هاي گروه ثبت ناشران و دامنه ناشران از سازمان جهاني شابك قابل دسترسي است و دامنه هاي تعريف شده فعلي را معتبر مي سازد. همه تركيب هاي گروه ثبت و ناشران معتبر نيستند. اطلاعات فرمول بندي شده (مشخصات كامل كتاب شناختي شناسه هاي گروه ثبت) كه براي تقسيم بندي شابك به اجزاي تشكيل دهنده اش لازم است در ذيل مي آيد. براي اطلاعات مربوط به محاسبه رقم كنترل و اعتبار بخشي آن به قسمت «رقم كنترل» مراجعه شود. تعداد رقم ها در هر يك از شناسه هاي شابك براي گروه ثبت، ناشر و اثر از لحاظ طول متغير است، البته تعداد ارقام اين سه بخش در مجموع 9 است. اين 9 رقم، با 3 رقم پيش شماره و رقم كنترل، شابك 13 رقمي را مي سازند. تعداد ارقام شناسه گروه ثبت و شناسه ناشر بر اساس ميزان توليدات ناشران يك كشور يا ناشر مورد نظر مشخص خواهد شد. گروه هاي ثبتي كه پيش بيني مي شود چنانچه آثار تك نگاشتي بيشتري توليد كنند، شناسه گروهي يك يا دو رقمي دريافت خواهند كرد. همچنين به ناشراني كه انتظار مي رود آثار بيشتري توليد كنند، شناسه ناشر 2 يا 3 رقمي اختصاص خواهد يافت. توجه: تعداد ارقامي كه براي گروه هاي ناشران و ناشراني كه داخل پيش شماره 978 تعيين شده و اختصاص مي يابند لزوماً براي پيش شماره هاي آينده (مثل پيش شماره 979) معتبر نيست و ممكن است تقسيم بندي ديگري صورت گيرد. تخصيص گروه هاي ثبت و ناشران براي پيش شماره هاي آتي تحت تأثير تاريخچه پيش بيني تخصيص براي كل نظام پيش شماره اي خواهد بود كه در كل مشاهده مي شود. تعيين تقسيمات داخلي شابك سيزده رقمي فرايندي دو مرحله اي است: اول، تعيين گروه ثبت بر اساس قواعد مربوط به شناسه پيش شماره EAN كه براي شابك اختصاص مي يابد؛ دوم، تعيين طول شناسه ناشر و عنوان بر اساس قواعد مربوط به تعيين گروه ثبت. قواعد تعيين گروه ثبت را مي توان از سازمان جهاني شابك دريافت كرد. جدول 1 توزيع دامنه گروه ثبت را در پيش شماره 978 نشان مي دهد. ساير پيش شماره هاي EAN.UCC اختصاص يافته براي استفاده در نظام شابك، داراي قواعد گروه ثبتي است كه از طريق سازمان جهاني شابك قابل دريافت بوده و بايد قبل از هر تخصيص گروه ثبت در داخل همان پيش شماره EAN.UCC به كار رود. قوياً توصيه مي شود كه درخصوص اضافات و تغييرات احتمالي قواعد تعيين گروه ثبت به طور منظم با سازمان جهاني شابك تماس حاصل شود. جدول 1: توزيع دامنه گروه ثبت در پيش شماره 978 ارقام موجود به ازاي هر گروه ثبت دامنه گروه ثبت پيش شماره 000/000/100 5-0 978 (تعريف نشده) 6 000/000/100 7 000/000/10 94-80 000/000/1 989-950 000/100 9989-9900 000/10 99999-99900 جدول 2 نحوه استخراج ساختار گروه ثبت براي پيش شماره 978 را كه براي يك شابك اختصاص يافته نشان مي دهد. بررسي 5 رقم بعد از پيش-شماره امكان تعيين طول شناسه گروه ثبت را فراهم مي كند. به محض اينكه طول گروه ثبت تعيين شد، شناسه ناشر مي تواند استخراج شود. جدول 2: روش استخراج ساختار گروه ثبت براي پيش شماره 978 شناسه پيش شماره و بخش هاي گروه ثبت بعد از ارقام زير و شناسه هاي مربوطه خواهند بود: طول گروه ثبت عبارت است از: اگر پنج رقم بعد از پيش-شماره EAN بين دو رقم گروه ثبت زير باشد سوم (پيش شماره)، چهارم (گروه ثبت) 1 59999-00000 (تعريف نشده) (تعريف نشده) 0 69999-60000 سوم (پيش شماره)، چهارم (گروه ثبت) 1 79999-70000 سوم (پيش شماره)، پنجم (گروه ثبت) 2 94999-80000 سوم (پيش شماره)، ششم (گروه ثبت) 3 98999-95000 سوم (پيش شماره)، هفتم (گروه ثبت) 4 99899-99000 سوم (پيش شماره)، هشتم (گروه ثبت) 5 99999-99900 طول شناسه ناشر در داخل هر گروه ثبت را مؤسسه هاي ملي شابك و بر اساس نيازهاي صنعت نشر در حوزه تعيين شده مشخص مي كنند. دامنه هاي اختصاص يافته به هر گروه ثبت بايد قبل از توزيع دامنه هاي شابك به ناشران در داخل گروه از سوي سازمان جهاني شابك مشخص شود. مثال 1: شابك آزمايشي: 9786000000004 پيش شماره EAN.UCC: 978 (جزء آزمايشي گروه ثبت:60000) گروه ثبت ناشران: (تعريف نشده و غير معتبر) توجه: اين شابك آزمايشي معتبر نيست زيرا جزء آزمايشي گروه ثبت بين 60000 تا 69999 است، كه هيچ گروهي در آن تعريف نشده است (فعلاً تعريف نشده است). مثال 2: شابك آزمايشي: 9780777777770 پيش شماره EAN.UCC: 978 (جزء آزمايشي گروه ثبت) : 07777 گروه ناشران: 0 توجه: اين شابك آزمايشي معتبر است زيرا جزء آزمايشي گروه ثبت در دامنه 00000 تا 59999 مي باشد، كه طول تعريف شده اي از گروه ثبت يك دارد (تعريف شده و معتبر). جدول 3 توزيع دامنه هاي شناسه هاي ناشران و شناسه هاي اثر در گروه ثبت عنوان در گروه 0-978 را نمايش مي دهد. دامنه هاي شناسه ناشران كه در داخل هر گروه ثبت به كار خواهد رفت، از سوي سازمان جهاني شابك و بر اساس برنامه هاي پيش بيني شده نشر براي همان گروهِ ثبت تعيين مي شود. جدول 3: توزيع دامنه هاي شناسه ناشران و شناسه هاي آثار در گروه 0-978 تعداد شماره به ازاي هر ناشر براي شناسايي اثر دامنه شناسه هاي ناشران گروه ثبت 000/000/1 000/100 000/10 000/1 100 10 19-00 699-200 8499-7000 89999-85000 949999-900000 9999999-9500000 0-978 جدول 4 نحوه استخراج ساختار داخلي براي گروه ثبت 0-978 را نشان مي دهد. بررسي پنج رقم بعد از شناسه گروهي ناشر، تعيين طول شناسه ناشر را امكان پذير خواهد ساخت. با مشخص شدن طول شناسه ناشر، طول شناسه عنوان قابل استخراج است. جدول 4: روش استخراج ساختار داخلي براي گروه ثبت 0-978 اگر پنج رقم بعد از گروه ثبت بين دو رقم زير باشد: طول شناسه ناشر عبارت است از: طول شناسه اثر عبارت است از: بخش هاي داخلي بعد از هر يك از ارقام زير و شناسه هاي مربوطه خواهند بود: 19999-00000 69999-20000 84999-70000 89999-85000 94999-90000 99999-95000 2 3 4 5 6 7 6 5 4 3 2 1 سوم (پيش شماره)، چهارم (گروه ثبت)، ششم (شناسه ناشر)، دوازدهم (اثر) سوم (پيش شماره)، چهارم (اثر)، هفتم (شناسه ناشر)، دوازدهم (عنوان) سوم (پيش شماره)، چهارم (گروه ثبت)، هشتم (شناسه ناشر)، دوازدهم (اثر) سوم (پيش شماره)، چهارم (گروه ثبت)، نهم (شناسه ناشر)، دوازدهم (اثر) سوم (پيش شماره)، چهارم (گروه ثبت)، دهم (شناسه ناشر)، دوازدهم (اثر) سوم (پيش شماره)، چهارم (گروه ثبت)، يازدهم (شناسه ناشر)، دوازدهم (اثر) مثال: شابك آزمايشي: 9780777777770 پيش شماره EAN.UCC: 978 گروه ثبت: 0 (جزء آزمايشي ناشر): 77777 شناسه ناشر: 7777 اثر: 7777 رقم كنترل: 0 نمايش شابك: 0-7777-7777-0-978 توجه: جزء آزمايشي ناشر در دامنه 70000 تا 84999 قرار دارد، كه داراي طول شناسه ناشر 4 است (تعريف شده و معتبر). جدول 5 توزيع دامنه شماره هاي ناشر و حداكثر تعداد انتشارات به ازاي هر ناشر در شناسه گروهي 952-978 را نشان مي دهد. جدول 5: توزيع دامنه شماره هاي ناشر و اثر در گروه ثبت 952 -978 گروه ثبت دامنه شناسه ناشر شماره هاي در دسترس به ازاي هر ناشر براي شناسايي آثار 952-978 19-00 499-200 8899-5000 94-89 9899-9500 99999-99000 10000 1000 100 10000 100 10 جدول 6 نحوه استخراج ساختار داخلي براي گروه ثبت 952-978 را نشان مي دهد. بررسي پنج رقم بعد از شناسه گروه ناشران، تعيين طول شناسه ناشر را امكان پذير مي سازد. با مشخص شدن طول شناسه ناشر، طول شناسه اثر تعيين مي شود. جدول 6: شيوه استخراج ساختار داخلي براي گروه ثبت 952-978 اگر پنج رقم بعد از گروه ثبت بين دو رقم زير باشد: طول شناسه ناشر عبارت است از: طول شناسه اثر عبارت است از: تقسيمات داخلي بعد از هر يك از ارقام زير و شناسه مربوطه هم واقع مي شود: 19999-00000 49999-20000 88999-50000 94999-89000 98999-95000 99999-99000 2 3 4 2 4 5 4 3 2 4 2 1 سوم (پيش شماره)، ششم (گروه ثبت)، هشتم (ناشر)، دوازدهم (اثر) سوم (پيش شماره)، ششم(گروه ثبت)، نهم (ناشر)، دوازدهم (اثر) سوم (پيش شماره)، ششم (گروه ثبت)، دهم (ناشر)، دوازدهم (اثر) سوم (پيش شماره)، ششم (گروه ثبت)، هشتم (ناشر)، دوازدهم (اثر) سوم (پيش شماره)، ششم (گروه ثبت)، دهم (ناشر)، دوازدهم (اثر) سوم (پيش شماره)، چهارم (گروه ثبت)، يازدهم (ناشر)، دوازدهم (اثر) مثال: شابك آزمايشي: 9789528988885 پيش شماره EAN.UCC: 978 گروه ثبت: 952 (جزء آزمايشي ناشر): 89888 شناسه ناشر: 89 اثر: 8888 رقم كنترل: 5 نمايش شابك: 5-8888-89-952-978 توجه: جزء آزمايشي ناشر در دامنه 89000 تا 94999 قرار دارد، كه داراي طول شناسه ناشر 2 است (تعريف شده و معتبر).

كاربرد شابك

به‌ تك نگاشت‌ يا ويرايش‌ جداگانه اي‌ از آن‌، كه از سوي ناشر منتشر مي-شود، شابك‌ جداگانه‌اي‌ اختصاص‌ مي‌يابد. براي زبان هاي مختلف هر تك-نگاشت، شابك جداگانه اي ‌تعلق مي گيرد. در صورتي‌ كه‌ اثري هم به صورت مستقل و هم به‌ عنوان بخشي از يك مجموعه عرضه شده باشد، دو اثر مستقل در نظر گرفته شده و هر يك شابك خاص خود را خواهد داشت.

تغييرات در آثار

اگر بخش يا بخش هايي از هر اثر تغييرات قابل ملاحظه اي داشته باشد، شابك جداگانه اي به آن اختصاص خواهد يافت. اگر عنوان اثري تغيير كند شابك جديدي به آن تعلق مي گيرد. تغيير در طراحي جلد، رنگ يا قيمت تك نگاشت به تغيير شابك منجر نمي شود. تغييرات كم اهميت (مثل تصحيح اشتباهات چاپي) شابك جديدي نياز ندارد.

تجديد چاپ بدون تغيير

در مواردي كه اثري را بدون هيچ تغييري ناشر ديگري يا تحت مشخصات انتشاراتي ناشري ديگر تجديد چاپ كند، شابك‌ آن‌ تغيير خواهد كرد. همچنين اگر همان اثر را تحت مشخصات انتشاراتي ديگري همان ناشر منتشر كند، شابك جديدي به آن اختصاص خواهد يافت. براي مثال، Illustrierte Karl-May-Bibliographie از هاينر پلاول را، در 1988 انتشارات لايپزيك با شابك 5-00145-361-3 منتشر كرده بود و به چاپ مجدد آن كه بدون هيچ گونه تغييري در 1989 انتشارات سوئر منتشر كرد، شابك جديدي از مجموع شماره هاي ناشر جديد با شماره 9-07258-598-3 اختصاص يافت.

آثار در اشكال مختلف

براي اشكال مختلف يك اثر (مانند جلد كالينگور، جلد شوميز، بريل، كتاب گويا، اثر الكترونيكي آثار) شابك هاي جداگانه اي اختصاص مي يابد. در مواردي كه آثار الكترونيكي در قالب هاي مختلفي (مانند .lit, .html, .pdf) عرضه شوند، هر قالب شابك منحصر بفردي خواهد داشت.

آثار صحافي نشده

براي آثار صحافي نشده اي (كلاسوري) پايان يافته كه قصد ادامه انتشار آن وجود ندارد، شابك جداگانه اي اختصاص مي يابد. به انتشارات صحافي نشده اي كه به مرور زمان روزآمد مي شوند (منابعي كه تلفيق مي شوند) و همچنين بخش هاي روزآمد شده خاص، شابك اختصاص نخواهد يافت (بنگريد به: بخش 13-7).

آثار چند جلدي

آثاري كه بيش از يك جلد را شامل مي شوند، يك شابك بايد به كل مجموعه اختصاص يابد. در مواردي كه هر جلد مجموعه به طور مجزا نيز عرضه مي شود، به هر جلد بايد شابك منحصر بفردي اختصاص يابد. در تمام جلدها شابكِ مجموعه و شابك هر جلد بايد پشت صفحه عنوان (يا هر جاي مناسب در ويرايش هاي غيرچاپي) به شكل واضحي نمايش داده شود. حتي وقتي آثار چند جلدي فقط به صورت مجموعه كامل عرضه مي شوند، اختصاص شابك جداگانه براي هر جلد نيز پيشنهاد مي شود. انجام اين‌ كار، مراحل مختلف فرايندهاي عمليات مالي از جمله ارسال محموله ها را وقتي‌ كه‌ همه‌ جلدها در يك‌ زمان‌ توزيع‌ يا منتشر نشده‌اند و نيز جايگزيني جلدها را در صورت معيوب بودن امكان پذير خواهد كرد.

فهرست كتاب هاي توزيع شده

ناشر بايد تمام كتاب‌هاي‌ خود را كه‌ قبلاً توزيع‌ شده اند‌، شماره‌ گذاري‌ كرده، و‌ شابك ها را در فهرست‌هاي‌ خود اعم از چاپي يا الكترونيكي منتشر سازد. همچنين‌ اين شابك ها بايد در اولين‌ تجديد چاپ‌ كتاب‌هاي‌ توزيع شده چاپ شوند.

آثار مشترك

زماني كه‌ چند ناشر اثري را به صورت‌ مشترك‌ منتشر مي‌كنند، معمولاً شابك‌ ناشري كه مسئول‌ پخش‌ كتاب‌ است، در كتاب‌ درج مي‌شود. البته‌ در صورت‌ تمايل،‌ ناشران‌ همكار مي‌توانند شابك هاي خود را در صفحه شناسنامه كتاب درج كنند. در اين موارد، تنها يكي از شابك ها به صورت رمزينه در پشت جلد اثر نمايش داده خواهد شد.

آثاري كه از سوي نمايندگي ها فروخته يا توزيع مي شوند

(اين مسئله در مورد كشورهايي صدق مي كند كه فعلاً عضو نظام شابك نيستند، به استثناي بندهاي الف و ج). الف‌) مطابق‌ استاندارد شابك‌، هر ويرايش‌ خاصي‌ كه‌ از سوي ناشري‌ معين‌ منتشر مي شود، فقط يك‌ شابك‌ خواهد داشت. اين‌ شابك‌ بدون‌ توجه‌ به‌ اينكه‌ اثر‌ از سوي چه‌ كسي‌، يا كجا توزيع‌ و به‌ فروش‌ مي‌رسد، بايد حفظ‌ ‌شود. ب‌) آثاري‌ كه‌ از سوي عامل‌ پخش‌ انحصاري‌ يا نماينده‌ انحصاري‌ ناشران‌ كشورهاي‌ غير عضو، وارد كشور مي‌شوند و در نتيجه‌ شابك‌ ندارند، مي توان شابك همان‌ عامل‌ يا نماينده‌ انحصاري را اختصاص داد. ج‌) آثاري كه‌ از سوي‌ عامل‌ پخش‌ انحصاري‌ يا نماينده انحصاري‌ به‌ كشور وارد مي‌شوند و صفحه‌ عنوان‌ جديدي‌ مشتمل‌ بر مشخصات‌ عامل‌ پخش‌ انحصاري‌ به‌ جاي‌ صفحه‌ عنوان‌ ناشر اصلي‌ به‌ آنها ضميمه‌ مي‌شود، بايد شابك جديدي را عامل‌ پخش‌ يا نماينده‌ انحصاري‌ به آن اختصاص دهد. شابك‌ ناشر اصلي‌ نيز در كتاب‌ درج‌ خواهد شد. د) به آثاري‌ كه‌ توسط‌ چندين‌ توزيع‌كننده‌ از كشورهاي‌ غير عضو نظام‌ شابك‌ به‌ كشور وارد شوند و شابك‌ نداشته باشند، مؤسسه‌ گروهي‌ مسئول‌ آن توزيع كنندگان مي تواند براي آن آثار شابك اختصاص‌ دهد.

مالكيت يك ناشر بر ناشري ديگر

اگر ناشري‌ مالكيت‌ مؤسسه‌ انتشاراتي‌ ديگري‌ را كسب كند، مي تواند به استفاده بايد از شابك‌ اوليه ادامه دهد.

مالكيت كامل بر موجودي و حقوق نشر

اگر ناشري‌ تمام‌ موجودي‌ و حقوق اثر يا آثاري را كسب‌ كند، تا زماني‌ كه‌ آنها را به نام‌ خود و تحت شناسه ناشر شابك متعلق به خود تجديد چاپ‌ و منتشر نكرده‌ است‌، مي تواند از شابك به كار رفته اوليه استفاده كند.

ناشري با بيش از يك محل نشر

الف‌) ناشري‌ كه‌ در چند مكان ‌فعاليت نشر دارد و اسامي‌ آن مكان ها با هم در مشخصات انتشاراتي ذكر مي‌شود، فقط يك‌ شابك‌ به‌ آن اثر اختصاص‌ خواهد داد‌. ب‌) ناشري‌ كه‌ چند دفتر يا شعبه‌ مشخص‌ و جداگانه‌ در مكان‌هاي مختلف‌ دارد مي‌تواند براي‌ هر دفتر يا شعبه‌ يك‌ شناسه‌ ناشر داشته‌ باشد. ولي به هر اثري‌ كه‌ منتشر مي‌شود فقط يك‌ شابك‌ از سوي دفتر يا شعبه‌ مسئول‌ نشر اختصاص مي يابد،

ثبت شابك و مشخصات كتاب شناختي همراه

تمام ناشران مسئول‌اند تا‌ مؤسسه‌ گروهي‌ يا سازمان‌ مسئول‌ نگهداري ثبت آثار را، از شابك‌هايي كه به آثار در دست‌ چاپ‌ خود اختصاص خواهد يافت، آگاه‌ سازند. اطلاعات بايد شامل حداقل مشخصات كتاب شناختي (توصيفي) كه با استانداردهاي بين المللي توليد اطلاعات ONIX سازگار است، باشد. اين استانداردها را EDItEUR و سازمان هاي همكار نگهداري مي كنند. عناصر اطلاعاتي توضيحات عنصر يا عناصر ONIX شابك در قالب شابك سيزده رقمي شكل محصول كدگذاري كه رسانه يا قالب محصول را نشان مي دهد عنوان عنوان اثر، همراه با عنوان فرعي در صورت وجود composite سلسله انتشارات عنوان و شماره سلسله انتشارات در صورت وجود composite پديدآورنده رمز (هاي) نقش و نام (هاي) پديدآورنده composite ويرايش شماره ويرايش (براي ويرايش دوم به بعد)، نوع، و وضع زبان هاي متن با استفاده از رمزهاي زباني استاندارد ISO 639-2/B composite آرم نام تجاري كه اثر با آن منتشر مي شود   ناشر شخص يا سازماني كه در زمان انتشار مالك آرم است composite كشور توليدكننده با استفاده از رمزهاي كشورها بر اساس ISO 3166-1 تاريخ انتشار تاريخ اولين نشر با اين شابك. بر اساس فرمت 8601 ISO (YYYY-MM-DD) شابك اثر اصلي شابك اثر اصلي كه اين اثر جزئي از آن است، در صورت وجود. Composite سازمان جهاني شابك، يك طرح واره XML بر اساس نياز و نرم افزاري براي كمك به لازمه هاي ورود اطلاعات توليد خواهد كرد. اطلاعات بيشتر در اين خصوص در آدرس www.editeur.org/onix_isbn.html قابل دسترس است. بانك هاي اطلاعاتي كه شابك را با مشخصات كتاب شناختي آنها (نظير فهرست كتاب هاي موجود در بازار ، كتابشناسي ملي و غيره) مرتبط مي سازند، بايد روزآمد و دسترس پذير باشند. در مواردي كه مؤسسه هاي ثبت شابك خدمات كتاب شناختي از اين قبيل ارائه نمي كنند، مسئول برقراري ارتباط با تأمين كنندگان خدمات مناسب كتاب شناختي هستند تا از دسترس پذير بودن چنين خدماتي مطمئن شوند. استفاده كنندگان از اين خدمات ممكن است براي دسترسي به اين اطلاعات مبلغي را به مؤسسه هاي ثبت شابك و ناشران بانك هاي اطلاعاتي پرداخت كنند.

هرگز نمي توان از يك شابك دوبار استفاده كرد

شابكي كه يك بار براي شناسايي يك اثر تك نگاشتي استفاده شد، هرگز نبايد براي تك نگاشت ديگري مورد استفاده قرار گيرد، حتي اگر شابك اصلي به اشتباه تخصيص داده شود. اگر ناشري تشخيص دهد شابكي به اشتباه استفاده شده است، بايد آن را از فهرست شماره هاي قابل اختصاص حذف كرده و به مؤسسه ملي شابك گزارش كند.

انتشارات الكترونيكي واجد شرايط دريافت شابك

آثاري كه به صورت الكترونيكي عرضه مي شوند (مانند كتاب الكترونيكي، لوح فشرده، يا آثار اينترنتي)، در صورتي واجد شرايط دريافت شابك‌اند كه داراي متن بوده و به منظور استفاده عموم مردم توليد شوند، و قصدي براي انتشار دنباله دار آن وجود نداشته باشد. چنين آثاري همچنين ممكن است حاوي مجموعه اي از عكس و صدا باشند، اما براي مواد مرتبط به هم (مانند فرامتن) تنها يك شابك به كل مجموعه اختصاص خواهد يافت، به شرطي كه ماده مرتبط واقعاً قسمتي از اثر مورد نظر باشد. به انتشارات الكترونيكي زير شابك اختصاص نخواهد يافت: آثاري كه به صورت مستمر و در فواصل زماني كوتاه روزآمد مي شوند، مانند بانك هاي اطلاعاتي پيوسته وب سايت ها مواد تبليغاتي و ترويجي تابلوهاي اعلانات پست الكترونيكي و ساير مكاتبات الكترونيكي موتورهاي كاوش بازي ها اسناد شخصي (مانند تاريخچه شغلي الكترونيكي يا شرح حال مختصر شخصي) جداول زماني/ يادداشت ها

محصولات نرم افزاري واجد شرايط دريافت شابك

شابك را مي توان براي شناسايي محصولات نرم افزاري خاصي كه با هدف آموزشي توليد شده اند، اختصاص داد، مثل محصول آموزشي كامپيوتري كه طبق سيستم كاربر تغيير پذير نيست و براي استفاده از آن نيازي به وارد كردن داده ندارد. به ساير محصولات نرم افزاري (مانند بازي هاي كامپيوتري) شابكي اختصاص نمي يابد.

. اصول اختصاص شابك براي آثار الكترونيكي و محصولات نـرم افزاري واجد شرايط

• در مواردي كه محصول يا اثري خاص براي سيستم هاي عامل مختلف يا به زبان هاي برنامه نويسي متفاوتي عرضه مي شوند، هر قالب به طور جداگانه شابك خاص خود را خواهد داشت. ولي به خود سيستم هاي عامل و ابزارهاي خواندن شابك اختصاص نمي يابد. • زماني كه اثر يا محصولي روزآمد مي شود، تجديد نظر مي گردد يا اصلاحيه اي دارد و تغييرات به عمل آمده براي اثر به قدري قابل توجه است كه ويرايش جديد محسوب مي شود، شابك جداگانه اي به آن اختصاص مي يابد. • عرضه مجدد محصول يا اثري كه از قبل وجود داشته، حتي در بسته بندي جديد، به طوري كه در عملكرد محصول جديد و قديم تفاوت مهمي وجود نداشته باشد، واجد شرايط براي دريافت شابك جديد نيست و شابك موجود بايد استفاده شود. • در صورتي كه دو يا چند محصول در بسته اي واحد شامل محصول نرم افزاري و دستنامه هاي فني يا استفاده كننده عرضه شوند و دستنامه ها فقط براي استفاده و اجراي نرم افزار مفيد باشند، به كل بسته، شابك واحدي اختصاص مي يابد. • اگر اقلام موجود در يك بسته، به صورت جداگانه عرضه شده و به طور مستقل مورد استفاده قرار خواهند گرفت، يك شابك براي كل بسته و براي تك تك محصولات داخل بسته نيز شابك جداگانه اي اختصاص خواهد يافت. • به هر محصول نرم افزاري بدون توجه به شكل آن شابكي اختصاص مي يابد (مانند نرم افزاري كه استفاده كننده بايد از روي شبكه هاي از راه دور دريافت كند). • شابك ضمن اينكه خود محصول را مشخص مي كند، ناشر را نيز مشخص مي سازد؛ شابك براي مشخص كردن توزيع كننده يا عمده فروش مورد استفاده قرار نمي گيرد.

شابك براي آثار چاپ بر اساس تقاضا

هر اثر (چاپ بر اساس تقاضا) با توجه به سفارش خاص مشتري چاپ و صحافي مي شود. چنين سفارش‌هايي اغلب به نسخه هاي واحد از آثاري كه ناياب قلمداد خواهند شد و چاپ انبوه آنها اقتصادي نيست، اطلاق مي شود. چاپ بر اساس تقاضا نبايد با چاپ تيراژ پايين اشتباه گرفته شود. در چنين مواردي ممكن است حجم كوچكي از كتاب ها توليد شده و براي پاسخگويي به سفارش‌هاي مشتريان نگهداري شود. در چاپ تيراژ پايين، موجودي، حتي اگر حجم آن كم باشد انبار مي شود، اما در چاپ بر اساس تقاضا، موجودي در كار نيست. اگر ويراست چاپ بر اساس تقاضاي اثري در شكل متفاوتي از اصل آن منتشر شود (براي مثال، اگر اصل اثر با جلد گالينگور باشد و در هنگام چاپ بر اساس تقاضا به شكل جلد شوميز توليد شود) شابك جديدي خواهد داشت، درست مانند اينكه تغييري در شكل محصول به وجود آمده باشد. تغييرات جزئي در قطع به منظور همخواني آن با ويژگي هاي دستگاه چاپ بر اساس تقاضا، به شابك جديدي نياز نخواهد داشت. زماني كه ناشري حق چاپ بر اساس تقاضاي اثري را از ناشري ديگري خريداري مي كند، زمان چاپ بر اساس تقاضا شابك جداگانه اي از سوي ناشر جديد اختصاص مي يابد. زماني كه نسخه اي از اثري را سازماني به نمايندگي از ناشر اصلي (بدون اينكه حق انتشار مبادله شده باشد) توليد مي كند يا ويراست چاپ بر اساس تقاضا با شكل اصلي تفاوت دارد، شابك جداگانه اي به آن اختصاص مي يابد. به ويراست (تغيير يافته) يا (حالت ويژه شخصي) كتاب چاپ شده بر اساس تقاضا، كه در آن مشتري و نه ناشر محتوا را مشخص مي كند و به صورت محدود عرضه مي گردد، شابك تعلق نمي گيرد.

محل و نحوه نمايش شابك در روي آثار

شابك بايد روي خود اثر درج شود. در مورد آثار چاپي شابك بايد در مكان‌هاي زير چاپ شود: • پشت صفحه عنوان (صفحه شناسنامه) • پايين صفحه عنوان، اگر در صفحه شناسنامه جاي خالي وجود ندارد • در قسمت پايينِ پشت جلد • پشت روكش كتاب، يا روي هر نوع پوشش يا محافظ ديگر در مورد آثار الكترونيكي شابك بايد در محل هاي زير درج شود: • محل نمايش عنوان يا اولين محل نمايش (لوح هاي فشرده، آثار الكترونيكي پيوسته )؛ يا روي صفحه اي كه عنوان يا معادل آن را نشان مي دهد (مانند صفحه آغازين، زماني كه فهرست مطالب اولين نقطه دسترسي است يا صفحه اي كه اطلاعات شناسنامه اي را در بر دارد.) در مورد فيلم ها، ويدئوها و ورقه هاي شفاف آموزشي، شابك بايد در محل زير ظاهر شود: • عنوان هاي اعتباري اگر اثر مورد نظر در ظرفي منتشر مي شود كه آن بخشي از خود اثر است (به عنوان مثال ديسك سخت، كاست، يا فلاپي)، شابك بايد روي برچسب همان ظرف نمايش داده شود. اگر درج شابك روي ظرف يا برچسب آن امكان پذير نبود، بايد در قسمت پايين و پشت هر نوع بسته بندي دائم مربوط به آن درج شود (مانند جعبه، جلد يا قاب). قالب هاي مختلف انتشارات الكترونيك، اگر به طور مستقل عرضه مي شوند، شابك جداگانه اي خواهند داشت. آثاري كه در دو قالب توليد مي شوند، ولي هميشه با هم به فروش مي رسند، فقط يك شابك خواهند داشت؛ در صورتي كه قالب هاي متفاوت، جداگانه عرضه و به فروش مي رسند هر يك شابك مستقلي خواهد داشت، ولي همه شابك ها بايد در زير هم و روي همه نسخه ها درج شوند. و قالب مورد نظر به اختصار بايد در ادامه شابك داخل پرانتز ذكر گردد. مثال: ISBN 978-951-45-9693-3 (گالينگور) ISBN 978-951-45-9694-0 (جلد كاغذي) ISBN 978-951-45-9695-7 (PDF) ISBN 978-951-45-9696-4 (HTML) ISBN 978-951-45-9699-6 (OEB) شابك همچنين بايد روي هر ماده پيوست كه به همراه اثر توليد مي شود، درج شود. شابك بايد در اندازه اي كه به راحتي قابل خواندن باشد، چاپ گردد (يعني با فونت 9 يا بزرگ‌تر).

شابك به شكل رمزينه

توسعه‌ سريع‌ و جهاني پويش‌ رمزينه‌ها، توافقنامه‌ بين‌ انجمن‌ بين‌المللي‌ شماره‌گذاري‌ كالا (EAN)، شوراي رمز گذاري يكسان و سازمان بين‌المللي‌ شابك و شابم را به بالاترين درجه اعتبار رسانده است. اين توافقنامه اجازه مي دهد كه شابك به رمزينه‌ سيزده رقمي EAN تبديل شده و به عنوان شناسه اي‌ بين المللي و سازگار با نظام‌ بين المللي رمزينه شناخته شود. باز نمودن شابك در شكل رمزينه سيزده رقمي بايد مطابق با استاندارد 15420 ISO/IEC (نمادشناسي رمزينه خاصEAN/UPC) باشد كه استفاده از علائم EAN-13 را براي سازگاري با توصيه هايEAN و UCC لازم دارد. رمزينه EAN شامل سيزده رقم است. مثالي از شابك تبديل شده به نماد سيزده رقمي در ذيل نشان داده شده است: ISBN 9-00-873671-1-978 در هنگام استفاده از رمزينه، شابك بايد به شكل قابلِ خواندن توسط انسان بالاي رمزينه EAN-13 و به دنبال واژه "ISBN" چاپ شود. مثالي براي شابك در شكل رمزينه سيزده رقمي: اطلاعات بيشتر در خصوص معرفي و استفاده از EAN-13 از سوي مؤسسه هاي ملي و سازمان جهاني شابك ارائه مي شود. بهتر است مؤسسه هاي ملي مستقيماً با سازمان هاي EAN در سطح ملي و منطقه اي همكاري داشته باشند. پيشنهاد مي شود رمزينه -13 EAN در يك چهارم سمت راست پشت جلد، نزديك عطف كتاب چاپ شود.

رمز پنج رقمي تكميلي

در ايالت متحده امريكا و كانادا، رمزينه پنج رقمي افزوده اي كه قيمت كتاب در بازار را نشان مي دهد، به كار مي رود. براي كسب اطلاعات بيشتر در خصوص وضعيت رمزينه در ايالت متحده امريكا و كانادا به صفحات خانگي گروه مطالعات صنعتي كتاب به نشاني www.bisg.org مراجعه كنيد. رمز پنج رقمي افزوده نبايد براي اطلاعات قيمت در ساير كشورها استفاده شود، اگرچه آن را مي توان با پيش شماره 9 براي استفاده داخلي ناشران مورد استفاده قرار داد (مثلاً براي كنترل مرجوعي ها). اين رمزهاي افزوده هميشه با پيش شماره 9 و در داخل گروه " 90000-98999 " جاي دارند.

تهيــه رمـزينــه EAN. UCC بـراي شـابـك ـ دستـورالعمل هايي براي توليدكنندگان نسخه اصلي فيلم

توليدكنندگان‌ نسخه اصلي فيلم‌ كه رمزينه هاي شابك EAN را براي ناشران به منظور چاپ بر روي محصولاتشان توليد مي كنند، بايد اين‌ مراحل‌ را دنبال كنند: • ارزيابي‌ اعتبار شابك‌ ارائه شده‌ از سوي‌ ناشر، با استفاده‌ از الگوريتم‌ تعيين‌ اعتبار رقم‌ كنترل‌ (براي‌ جلوگيري‌ از ‌ اشتباه‌ بنگريد به‌: بخش «رقم‌ كنترل‌ شابك» [4-5]). • بين بخش هاي مختلف‌ شابك‌، مطابق‌ دستورالعمل‌ نظام‌ شابك‌، خط‌ تيره‌ بگذاريد (بنگريد به‌: بخش «توزيع دامنه گروه» [4-6]). موارد زير اجباري‌ است‌: • چاپ شابك‌ با فونت 9 يا بزرگ‌تر • چاپ شابك EAN به‌ شكل‌ رمزينه‌ • چاپ شابك EAN به‌ شكل‌ اعداد قابل‌ خواندن‌ توسط انسان موارد اختياري‌ (به‌ تشخيص‌ ناشر) • چاپ رمزينه پنج‌ رقمي‌ افزوده و ارقام قابل‌ خواندن‌ توسط انسان • تمام مراحل‌ فوق بايد از طريق كامپيوتر انجام‌ گيرد؛ و ‌ شرايط‌ لازم فني‌ EAN در هنگام چاپ‌ رمزينه‌ رعايت‌ شود. شابك‌هاي‌ چاپ‌ شده‌ به‌ شكل‌ قابل‌ خواندن‌ با ماشين‌، هميشه‌ از قواعدي كه از سوي استاندارد شابك‌ تعيين مي شوند، پيروي‌ مي ‌كنند. وجود تعداد زياد توصيه ها و قواعد اضافي، ناشراني را كه مي خواهند شابك را با علائم قابل پويش چاپ كنند، ملزم مي سازد قبل‌ از استفاده‌ از آن‌ با مؤسسه‌ ملي‌ مشورت‌ نموده‌ و راهنمايي‌ بخواهند.

محاسبه عددي براي توليد شابك و رمزينه EAN. UCC

براي اطلاع از نحوه محاسبه رقم كنترل شابك به بخش «رقم كنترل» (بخش 4-5) و همچنين براي اطلاعات بيشتر در خصوص شيوه تفكيك بخش هاي شابك، به بخش «توزيع دامنه گروه ها» (4-6) مراجعه كنيد.

مديريت نظام شابك

مديريت‌ نظام‌ شابك‌ در سه‌ سطح‌ بين المللي‌، مؤسسه هاي ثبت شابك و ناشران‌ صورت‌ مي‌گيرد.

مديريت بين المللي

وظايف و مسئوليت هاي اصلي سازمان جهاني شابك عبارت‌اند از: • ترويج، هماهنگي، و نظارت بر استفاده جهاني از نظام شابك • نماياندن علائق جامعه شابك به سازمان هاي مربوط ديگر • منصوب كردن مؤسسه هاي مناسب به عنوان مؤسسه هاي ثبت شابك و قطع همكاري در صورت لزوم • تعيين گروه هاي ثبت و محدوده وظايف آنها و اختصاص آنها به مؤسسه هاي معتبر ثبت شابك • ارائه تعريفي براي قواعد گروه ثبت كه طول شناسه هاي قابل اختصاص ناشر در هر گروه را مشخص مي كند و اطمينان از به كارگيري صحيح و كامل اين در همه زمان ها براي عموم. • اختصاص دامنه هاي منحصر بفرد شناسه هاي ناشران در گروه ثبت شابكِ مناسب براي مؤسسه هاي ثبت و نگهداري سوابق شناسه هاي اختصاص يافته به ناشران در هر گروه. • نگهداري شابك ها و مشخصات اطلاعاتي مربوط به آنها از طريق مؤسسه هاي ثبت شابك. • توسعه، نظارت و اعمال سياست ها و رويّه هاي حاكم بر فعاليت هاي مؤسسه هاي شابك و فرايندهاي ثبت شابك از سوي اين مؤسسه ها، دريافت مبلغي در ارتباط با اين فرايند. • تسهيل فرايند بازبيني و رفع اشكال از شابك هاي تكراري. • بررسي و تصميم گيري در خصوص درخواست هايِ بازنگريِ مربوط به تصميمات اتخاذ شده از سوي مؤسسه هاي ثبت. • توسعه، نگهداري و عرضه مدارك مورد نياز استفاده كنندگان نظام شابك. • تأمين و اجراي برنامه هاي مالي ضروري به منظور حمايت از فعاليت هاي سازمان جهاني شابك، از جمله كمك هاي مالي كشورهاي عضو نظام شابك.

مؤسسه هاي ثبت شابك

مديريت‌ نظام‌ شابك‌ در هر گروه‌‌ ثبت بر عهده‌ مؤسسه‌هاي‌ ثبت شابك‌ است‌. مؤسسه هاي ثبت ممكن‌ است‌ در سطح‌ ملي‌، منطقه‌اي، داخل‌ گروه‌ زباني‌ يا ساير تقسيم بندي هاي قابل قبول بر اساس گروه هاي اختصاص يافته عمل كنند. بعضي از گروه‌ ها ممكن‌ است‌ چندين‌ دفتر محلي‌ داشته‌ باشند؛ براي‌ مثال‌ شناسه هاي گروهي‌ 0-978 و 1-978، مؤسسه‌هاي‌ جداگانه‌اي‌ در استراليا، بخش‌ انگليسي‌ زبان‌ كانادا، انگلستان‌، ايالت متحده امريكا، و غيره دارد. وظايف و مسئوليت هاي مؤسسه هاي ثبت شابك عبارت‌اند از: • اطمينان از وجود خدمات مستمر • انتشار فهرست شناسه هاي شابك اختصاص يافته به ناش