f

تاریخچه (ISBN)

در سراسر دنيا هر سال انتشار كتاب­ و ساير نشريات به ميزان قابل توجهي افزايش مي يابد و به همين نسبت هم به مراكز فروش و انتشار افزوده مي شود. اين توسعه روزافزون در امر چاپ و انتشار موجب شده است كه در مقابل حجم زياد آن احساس سردرگمي و بلاتكليفي نماييم و مدت زمان بيشتري را صرف پيدا كردن كتاب يا نشريه مورد نظرمان بنماييم. با توجه به افزايش روزافزون انتشار كتاب و مشكلاتي كه توزيع، سفارش، انبارگرداني و اطلاع رساني كتاب در سطح جهان با آن روبرو شده بود، كم كم ناشران و كتابفروشان برآن شدند راه حلي براي مشكلات بيانديشند. تا آن زمان ناشران براي كنترل موجودي، تامين سفارش و توزيع، از روش هاي مختلفي از جمله بازيابي عنوان، مولف و ديگر مشخصات كتابشناختي استفاده ميكردند. اما استفاده از مشخصات كتابشناختي هميشه جوابگو نبود، براي سرعت دهي به كارها، صرفه جويي در هزينه­ها و جلوگيري از مشكلاتي كه در اثر پراكندگي و تنوع منابع چاپ بوجود ناشران را بر آن داشت تا از شمارهاي داخلي براي شناسايي آثارشان استفاده كنند، كه بيشتر شماره هاي ثبت كتابها بود. اگر چه اين روش خوبي بود، اما چون اين شماره گذاري ها استفاده داخلي داشتند، با گسترش مبادلات وسيع كتابها در سطح ملي و بين المللي جوابگوي مشكلات نبود. بنابراين بررسي هاي، تعدادي از ناشران و توزيع كنندگان كتاب كه از رايانه براي پردازش سفارش ها و كنترل موجودي درانبارهاي كتاب استفاده مي كردند، نشان داد كه پيش نياز يك نظام ماشيني كارآمد، وجود شماره ي يكتا و ساده براي شناسايي اقلام قابل انتشار است. نيز فروشگاه هاي كتاب فروشي اسميت و پسران كه كتاب هايشان را از انبار مركز تهيه مي كرد و همچنين يك مقام مربوط به آموزش و پرورش كه كتاب هاي چند صد مدرسه را از انبار مركزي كالا تهيه مي كرد، اقدام به نصب سيستم كامپيوتري كردند. بعد از استفاده از كامپيوتر براي تهيه و كنترل موجودي، لزوم يك سيستم ماشيني موثر و يك شماره واحد و آسان براي كتاب­هاي منتشر شده بيش از پيش احساس شد. در سال 1967 در انگلستان يا شماره استاندارد كتاب توسط اسميت كه با استفاده از آن، ديگر بكارگيري اطلاعات كتابشناختي از قبيل عنوان، نام نويسنده و ساير مشخصات نشر . در همين زمان امريكا ­ها هم در اجراي چنين طرحي با كشور انگليس مشاركت و همكاري كردند كه توسط شركت باوكر بسط و توسعه يافت. مسئله نياز به يك سيستم شماره گذاري بين المللي كتاب اولين بار در سومين گردهمايي بين المللي بازار كتاب و انطباق آن با اصول منطقي تجارت كتاب در نوامبر 1966 كه در برلين برگزار شد، مطرح گرديد. در سال 1968 كميته فني مستندسازي سازمان بين المللي استاندارد، گروهي را زير نظر موسسه استاندارد انگلستان براي تحقيق درباره امكان بسط نظام انگليسي براي شماره گذاري در سطح بين لمللي تعيين كرد. كنفرانس هاي متعدد بين كشورهاي اروپائي و آمريكايي برگزار گرديد كه نتيجه اين كنفرانس ها، توصيه امه شماره 2108 ايزو است كه اصول و روش شماره-گذاري استاندارد بين لمللي كتاب را تعريف مي كند و هدف از آن هماهنگ سازي و استاندارد كردن استفاده از شماره براي كتابها در سطح بين لمللي، به طريقي است كه هر شماره استاندارد بين لمللي كتاب، تنها يك عنوان مشخص و يا چاپ مشخص از يك عنوان توسط ناشر خاص را شناسايي مي كند. براي انجام و پياده كردن اصول شابك يك سازمان بين المللي در سطح جهان مسئوليت شماره گذاري را بر عهده گرفت كه مقر آن در لندن - انگلستان است و به سازماني جهاني شابك مشهور شد. علاوه بر سازمان جهاني، در هر كشور يك نمايندگي در سطح ملي و در مواردي منطقه ي مسئوليت هدايت گروه را براي شماره گذاري كتاب ها بر عهده دارد. در ايران موسسه شابك ايران در سال 1372 مسئوليت شماره گذاري كتاب ها در سطح ملي را به عهده گرفت و پس از يك سال كار آزمايشي، رسماً در سال 1373 بكار خود ادامه داد. در حال حاضر بالغ بر 8000 موسسه انتشاراتي عضو نظام هستند و كتابهاي خود را براساس استاندارد شابك شماره گذاري مي كنند

شابك در ايران

همگام با گسترش نشر كتاب و استفاده روزافزون از رايانه و سيستم هاي داده-پردازي در فعاليتهاي نشر و اطلاع رساني، ضرورت وجود شابك در ايران نيز بيش از پيش احساس شد و در نتيجه معاونت امور فرهنگي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي به عنوان متولي كار نشر اقدام به اخذ نمايندگي از موسسه جهاني شابك نمود. در سال 1372، ايران به عضويت اين مؤسسه درآمد و شماره گروهي جمهوري اسلامي ايران در نظام شماره گذاري بين المللي كتاب عدد 964 تعيين شد. بر اساس آمار خانه كتاب تعداد ناشران عضو بيش از 8000 ناشر است. همچنين بر اساس همين آمار از كل كتاب هاي منتشر شده توسط ناشران تا پايان سا ل 1390، حدود 96 درصد كتاب ها داراي شابك هستند. در سال 1375 نيز بر اساس مصوبه هيات وزيران استفاده از شابك از سوي ناشران اجباري شد و ناشر موظف شد كه از ضوابط شابك ايران پيروي كند. در شابك ايران دو ميليون عنوان كتاب با پيش شماره هاي 964 و 600 قابل شماره گذاري است كه در آن ناشران، بر حسب ميزان فعاليت انتشاراتي آنها، به گروه هايي تقسيم مي شوند كه جدول گروه 964 به صورت زير است:

تعداد عنوانهاي كتابهاي ناشر شناسه گروه
تا 10000عنوان کتاب 00-29 گروه اول
تا 1000عنوان کتاب 150-249 گروه دوم
تا 1000عنوان کتاب 300-549 گروه سوم
تا 1000عنوان کتاب 970-989 گروه چهارم
تا 100 عنوان کتاب 2500-2999 گروه پنجم
تا 100 عنوان کتاب 5500-8999 گروه ششم
تا 100عنوان کتاب 9900-9999 گروه هفتم
تا 10 عنوان 90000-96999 گروه هشتم

با توجه به افزايش ميزان انتشارات و در شرف به اتمام رسيدن شماره هاي شابك در گروه 964 در سال 1385 گروه ديگري به شناسه 600 به ايران اختصاص يافت. دامنه شماره گذاری گروه 600 به شرح زير است:

تعداد عنوانهاي كتابهاي ناشر شناسه گروه
تا 10000عنوان کتاب 00-09 گروه اول
تا 1000 عنوان کتاب 100-499 گروه دوم
تا 100 عنوان کتاب 5000-8999 گروه سوم
تا 10 عنوان کتاب 90000-99999 گروه چهارم

  بر اساس تعداد كتاب منتشر شده ناشر و زمان صرف شده براي انتشار آنها، ناشر در يكي از اين چهارگروه جاي مي گيرد. فهرستي از شماره گذاري مورد نياز ناشر در اختيار او قرار مي گيرد و ناشر، خود مي تواند در مجموعه شماره هاي مختص به خود، كتاب هايش را شماره گذاري كند. و در انتخاب ترتيب شماره گذاري كتاب هايش نيز مختار است منوط به آنكه باعث بلا استفاده ماندن شماره هاي مختص به خود نشود.

  • ketab.ir
  • ahleghalam.ir
  • ibna.ir
  • ketabsal.ir
  • isbn-international.org
  • ismn-international.org
  • nlai.ir
khaneh ketab کلیه حقوق مادی و معنوی این وب سایت به موسسه خانه کتاب تعلق دارد .