دستنامه شابم

دریافت فایل راهنما

پيشگفتار

بعد از نسخه مقدماتي دستنامهِ استفاده از شماره استاندارد بين المللي موسيقي (شابم) كه براي مدتي، مورد استفاده قرار گرفت، دستنامه حاضر اولين ويرايش كامل از استاندارد ايزو 10957 است. در آغاز بخش-هاي عمده دستنامه به صورت پيش نويس توسط لنور كورال (كتابخانه دانشگاهي كورنل، ايساكا) و آندرس لون (كتابخانه دانشكده موسيقيِ استكهلم) تهيه شد. ويرايش حاضر از پيشنهادات ارزشمند جان تي كر از اوتاوا سود جسته است. انتشار اولين دستنامه در آگوست 1994 در آلمان؛ نشان داد ناشران كشورهاي آلماني زبان، علاقه وافر به استفاده از شابم دارند. از آنجاييكه بحث و گفتگو با سازمان جهاني EAN براي همكاري نزديكتر در حال انجام است، بند هاي مربوط به رمزينه در اين دستنامه، وارد نشده است. اين دستنامه كامل است. با توجه به نيازهاي جهاني به آن، زودتر از موعد مقرر منتشر مي شود. ويرايش نهايي براي پاييز سال 1995 برنامه-ريزي شده است. هارتموت والراونز برلين، فوريه 1995

پيشگفتار ويرايش سوم

دستنامه استفاده از شماره استاندارد بين-المللي موسيقي مجددا منتشر مي شود. ويرايش حاضر فرصتِ مناسبِ ديگري براي تكميل آن در اختيار ما قرار داده است. در چند سال گذشته، اعضاي نظامِ شابم به بيست موسسه افزايش يافته است، و انتشار ويرايش دوم راهنماي بين المللي ناشران موسيقيِ ، تحول ديگري در نظام شابم محسوب مي شود. پيش از اين بازار موسيقي دو كتابشناسي به نام هاي موسيقي هاي موجود در بازار بصورت لوح فشرده براي آثار آلماني و انگليسي و همچنين بانك اطلاعاتي براي سفارش برخط روي اينترنت وجود داشت ـ كه نشان دهنده رشد قابل قبول شابم است. هارتموت والراونز برلين، جولاي 1998

مقدمه

زمانيكه شماره استاندارد بين المللي كتاب (شابك) به ابزار ارتباطي موثر در بازار كتاب تبديل شد، ناشران آثار موسيقي نيز پشتيباني خود را براي استفاده از سيستمي مشابه، براي حوزه موسيقي اعلام كردند. علت تاخير در راه اندازي نظام، اين بود كه آيا شماره شناسايي ساده به تنهايي كافي است يا وجود يك كد كتابشناسي در كنار آن و در حين نمايش ضروري است، براي نمونه وجود ارتباط بين نت و بخش هاي خاص . زماني كه شاخه انگليس انجمن بين المللي مراكز سند-آرايي، آرشيو و كتابداران موسيقي (LAML) ـ طرح شماره ده رقمي بدون حضور كدهاي كتابشناختي را به سازمان جهاني شابك پيشنهاد كردند و در خبرنامه شابك منتشر شد– و انتشار آن بازتاب وسيعي داشت- كميته فني ايزو 46 رسماً طرح پيشنهادي را به عنوان يك پروژه كاري پذيرفت. بعد از گفتگوهاي طولاني، توافقنامه اي بين ناشران و متخصصان نشر امريكا و اروپا در جلسه متخصصان نشر امريكاي شمالي و اروپا منعقد شد. استدلال اصلي براي انصراف از ايده قبلي (شماره سيزده رقمي)، تجربه طولاني استفاده از شابك و ديدگاه يكي شدن ده رقم و سيزده رقم نظام بين المللي رمزينه، با گسترش ساده سيستم شابك بود. در زمان تعيين شده، پيش نويس شابم به وسيله گروه هاي كاري ايزو تهيه و به صورت رسمي از آخر سال 1993 زماني كه استاندارد در جنوا منتشر شد، براي استفاده عموم عرضه شد. از آنجاييكه ممكن بود شماره استاندارد بين المللي موسيقي به عنوان زير مجموعه اي از نظام شابك در نظر گرفته شود، و براي جلوگيري از هر گونه تداخل بين آنها، تفاوت جزيي در اين نظام ها به شرح زير داده شد: ـ اولين رقم شابم حرف (M) و ثابت است ـ هيچ شناسه گروهي براي كشورها در سطح بين المللي در نظر گرفته نشده و موسيقي بين المللي است. ـ رقم كنترل بر مبناي ده محاسبه مي شود. در صورتي كه هر دو نظام شماره گذاري، به شكل شماره سيزده رقمي رمزينه تبديل شوند، ممكن است تصور شود كه شماره ها معمولاً بدون پيش شماره رمزينه استفاده مي شوند، براي مثال براي سفارش، شناسايي كتابشناختي و پردازش داخلي. بنابراين ايجاد اين تفاوت-ها براي جلوگيري از تداخل ضروري هستند. شابم امكان ارتباطي كاملي را بين نشر و تجارت موسيقي و كتابخانه هاي حوزه فراهم مي كند.

ساختار شماره استاندارد بين المللي موسيقي (شابم)

شماره استاندارد بين المللي موسيقي از 9 رقم كه به دنبال حرف M قرار مي گيرند تشكيل مي شود؛ شماره ها به هنگام چاپ يا نوشتن، هميشه به دنبال حروف ISMN درج مي-شوند. توجه: در كشورهايي كه از الفباي لاتين استفاده نمي كنند، مي توان از حروف اختصاري به زبان محلي در كنار حروف ISMN استفاده كرد.

بخش ها

شابم به سه بخش تقسيم مي شود، كه طول 2 قسمتِ آن متغير است، و هر بخش آن در هنگام پرينت با خط تيره و يا فاصله از هم جدا مي شوند. اين سه بخش عبارتند از :

بخش متمايز كننده

حرف M عنصر متمايزكننده شابم از شابك است.

بخش شناسه ناشر

اين بخش ناشري خاص را در نظام شناسايي مي كند. شناسه ناشر، به ناشران موسيقي اختصاص مي يابد. به ناشران بزرگ (كه داراي حجم انتشارت بيشتري هستند) شناسه هاي كوچكتر و به ناشران كوچك، شناسه بزرگتري اختصاص مي يابد. (براي آشنايي با توزيع شناسه هاي ناشران بر اساس ميزان فعاليت آن-ها، به بخش 2-2 نگاه كنيد).

بخش شناسه عنوان

اين بخش ويرايش خاصي از يك اثر و يا بخش-هاي مختلف آن را شناسايي مي كند، به-عبارتي نت هاي كامل ، نت هاي مينياتوري، مجموعه اي از بخش ها مثلاً بخش هاي بادي ، بخش اُبواِ و غيره. شناسه عنوان از بين مجموعه شماره هاي ناشر، به اثري خاص اختصاص مي يابد، كه تعداد آن به طول شناسه ناشر بستگي خواهد داشت. معمولاً شناسه هاي عنوان توسط ناشران اختصاص مي يابد (در خصوص ناشران غير عضو به بخش 5 مراجعه كنيد). ناشراني كه شناسه-هاي عنوان را شخصاً اختصاص مي دهند، در مراحل مختلف طراحي و انتشار مي توانند از آنها استفاده كنند، براي همه آثار - اعم از اينكه تنها براي اجاره يا ساير اهداف توليد شوند - شابم مجزايي اختصاص مي يابد.

رقم كنترل

رقم كنترل رقم واحدي در انتهاي شابم، كه كنترل ماشيني براي تعيين درستي شابم است و از طريق كامپيوتر محاسبه مي شود. رقم كنترل بر مبناي 10 با وزنهاي متناوب 3 و 1 از سمت چپ به راست، كه از زير حرف M شروع مي شود و ارزش M مساوي 3 است، محاسبه مي شود. اين به اين معني است كه هر يك از 9 رقم اول شابم بدون در نظر گرفتن رقم كنترل در رقمي بين 3 و 1 از چپ به راست ضرب مي شوند و مجموع حاصلضرب هاي به دست آمده به اضافه رقم كنترل بايد بر 10 بخش پذير باشد. براي مثال: رقم كنترل شناسه عنوان شناسه ناشر شابم (ISMN) 5 0 8 6 4 2 5 4 3 M=3 3 1 3 1 3 1 3 1 3 وزن 3 8 18 4 6 5 12 3 9 حاصل ضرب حمع 70= (رقم كنترل) 5+65 همانطور كه ملاحظه مي شود 70 بر 10 بخش-پذير است، پس 5-24680-345-M شماره معتبري است.

تعداد ارقام در هربخش، و چگونگي تشخيص آنها در يك شابم

تعداد ارقامِ بخش هاي دوم و سوم شابم متغير است، اگرچه مجموع ارقام اين دو بخش هميشه 8 رقم است. هشت رقم به اضافه رقم كنترل، مجموع ارقام شابم را به 9 مي-رساند. براي سهولت خواندن، بخش هاي شابم از طريق خط تيره يا فاصله از هم جدا مي شوند؛ اما، اين فاصله ها و خطوط تيره، براي كامپيوتر مفهومي ندارد، و شناسايي بخش ها بر اساس دامنه شناسه ها صورت مي گيرد. ناشراني كه آثار بيشتري توليد مي كنند، شناسه هاي 3 يا 4 رقمي و ناشران كه آثار كمتري توليد مي كنند، شناسه هاي 6 يا 7 رقمي دريافت مي كنند. جدول زير ترتيب احتمالي شناسه هاي ناشران را نشان مي دهد. مجموع تعداد شماره هاي قابل استفاده شناسه هاي ناشران براي شناسايي آثار 100000 999-000 10000 3999 - 1000 1000 69999 - 4000 100 899999 - 700000 10 9999999 - 9000000 براي مثال بر اساس جدول فوق، شناسه ناشرِ اثري با شابم 299102340 M، نمي تواند 299 باشد، بلكه شناسه ناشر 2991 (از رديف دوم) است. حتي با حذف فاصله هاي موجود بين 3 قسمت اين شابم با نگاهي به دامنه شناسه-ها مي توان شناسه ناشر را تشخيص داد.

دامنه شماره‌گذاري نظام ISMN

شابم براي شناسايي انتشارات موسيقي بكار مي رود، كه ممكن است با هدف فروش، اهدا، اجاره و يا تنها به منظور حمايت از حق-مولف منتشر شده باشد. شابم براي شناسايي ضبط هاي ويديويي و موسيقي بكار نمي رود (جز در مواردي محدودي كه در زير اشاره شده است)، زماني كه هيچ نظام شناسايي بين المللي براي ضبط هاي صدا، وجود نداشته باشد آنها با رمز استاندارد بين المللي ضبط (ISRC) شناسايي مي شوند. همچنين براي كتاب هايي با موضوع موسيقي از شابك به جاي شابم استفاده مي شود. براي اطلاعات بيشتر به بخش 9، شابم و ساير نظام-هاي شماره گذاري مراجعه كنيد. بخش هاي مختلف يك انتشارات كه به تنهايي عرضه مي شوند، شابم خاص خود را خواهند داشت. آثاري كه در نظام شابم شماره گذاري مي-شوند عبارتند از: - نت ها - نت هاي مينياتوري (آموختني يا خواندني) - نت هاي آوازي - مجموعه از نت هاي آهنگ - بخش هايي از يك اثر كه به تنهايي عرضه مي شوند - كارت هاي موسيقي صدادار - هستي شناسي - ساير رسانه ها كه اجزاي كامل يك اثر موسيقي هستند (به عبارتي نوار ضبط شده كه قسمتي از قطعه هنري محسوب مي شود). - متن آواز يا ترانه چاپ شده يا موسيقي چاپي (اگر به تنهايي عرضه مي-شود). - تصنيف هاي منتشر شده همراه با موسيقي چاپي (همچنين بخش هايي كه به تنهايي عرضه مي شوند) - كتاب هاي آواز (استفاده از شابم اختياري است)، (به بخش 9-1 نگاه كنيد) - انتشارات موسيقي بصورت ميكروفرم - انتشارات موسيقي بريل - انتشارات الكترونيكي آثاري كه در نظام شابم شماره گذاري نمي-شوند عبارتند از: - كتاب هايي درباره موسيقي - ضبط هاي صدا و ويديو (شامل ضبط هاي موجود روي رسانه هاي كامپيوتر) - نشريات ادواري و پيايندها به عنوان يك كل، به عنوان جداكننده جلدهاي خاص از يك سري (به بخش 9-2 نگاه كنيد)

اصول و خط مشي هايي كه ناشران بـايـد در شماره گذاري انتشاراتشان مورد توجه قرار دهند

شناسه ناشر از سوي موسسه ملي يا منطقه-اي، كه ميزان شناسه هاي هر ناشر را مشخص مي كند، اختصاص مي يابد. تعداد ارقام شناسه عنوان به طول ارقام شناسه ناشر بستگي دارد. ناشر بايد مطمئن شود كه موسسه ملي، در خصوص آثار چاپ شده موجود و برنامه هاي انتشاراتي حال و آينده ناشر را اطلاعات كافي دارد؛ تا بتواند بر اساس آن، شناسه مناسبي براي ناشر اختصاص دهد. براي ناشراني با بيش از يك محل فعاليت، به بخش 6-12 نگاه كنيد.

اختيارات

ناشران موظفند براي هر اثري كه منتشر مي-كنند شابم اختصاص دهند. پيشنهاد مي شود شابم زماني اختصاص يابد كه برنامه توليد اثر نهايي شده است .

مسئوليت

هر ناشري بايد شخصي را به عنوان مسئول اختصاص شابم ها و بكارگيري دستورالعمل ها و آيين نامه هاي مربوط به آن، تعيين كنند.

ثبت

هر ناشري موظف است، اطلاعات شابم هاي اختصاص يافته را نگهداري كند، اطلاعاتي چون شابم، نويسنده، عنوان و شكل اثر.

شابم به عنوان شماره ويرايش و يا موجودي

ناشران ممكن است شابم را به عنوان شماره ويرايش يا موجودي پذيرفته، يا استفاده كنند. همچنين ممكن است تمايل داشته باشند شماره هاي ويرايش يا موجودي قبلي را در كنار شابم نگهدارند و به برقراي ارتباط بين سيستم هاي مختلف شماره گذاري نيازمند باشند.

ناشران غير عضو

اگر به هر دليلي، ناشري مسئوليت شماره-گذاري آثارش را نپذيرد، موسسه هاي گروهي مي توانند به شيوه هاي زير عمل كنند: 1) موسسه گروهي مي تواند شناسه اي (گروهي از شماره ها) را براي ناشران موردي در نظر گيرد و همه عنوان هاي ناشران را از طريق اين شناسه، بدون توجه به ناشر آن شماره-گذاري كند. در چنين مواردي ناشر از طريق شابم قابل شناسايي نيست. پيشنهاد مي شود كه روش فوق تنها براي شماره گذاري آثار ناشراني استفاده شود كه به صورت اتفاقي اثري را منتشر مي كنند و يا تصور نمي رود خودشان مسئوليت شماره-گذاري آثارشان را بر عهده گيرند. 2) موسسه گروهي مي تواند مسئوليت شماره-گذاري شناسه هاي يك ناشر را بر عهده بگيرد. در اين روش شناسه خاصي به ناشر اختصاص مي يابد، و براي هر اثري شماره اي از بين شماره هاي خود ناشر اختصاص مي يابد و پيش از انتشار به ناشر اطلاع داده مي شود - . در اين صورت، اگر ناشر با اين روش موافقت كند شابم روي كتاب منتشر مي شود. در نهايت بهتر است، ناشران شخصاً مسئوليت شماره گذاري آثار خود را بر عهده گيرند.

استفاده از شابم

براي ويرايش هاي مختلف اثر، شابم هاي جداگانه اي اختصاص مي يابد. بطور خاص: - در صورت تغيير محتواي ادبي و موسيقيايي اثر ـ بجز اصلاحات جزيي ـ شابم جديدي اختصاص مي يابد. - اگر متن ادبي به عنوان بخش تكميل-كننده يك اثر موسيقي، نسبت به ويرايش قبلي اثر تغيير يابد، بايد شابم جديدي اختصاص يابد. - اگر ترجمه متن ادبي اضافه، حذف يا تغيير يابد، شابم جديدي به آن اختصاص مي-يابد، حتي اگر متن يا موسيقي اثر تغييري نداشته باشد. - وقتي اندازه ظاهري يك اثر به طور قابل توجهي با هدف شناسايي آن به عنوان ويرايش جديدي از مجموعه اي ازنت ها، نت هاي مينياتوري يا خواندني تغيير كند، بايد شابم جديدي به آن اختصاص يابد. اگر اثري بدون هيچ گونه تغييري، توسط همان ناشر منتشر شود، شابم جديدي دريافت نمي كند (به جز مواردي كه در صحافي آن تغييري ايجاد شود، به بخش 6-2 نگاه كنيد). همچنين براي توليد مجدد يك اثر بر اساس تقاضا يك سازماني شابم جديدي اختصاص نمي-يابد؛ حتي اگر تاريخ توليد، در اثر ذكر شده باشد. شابم اثري كه تنها قيمت آن تغيير كرده است، عوض نمي شود.

تجديد چاپ هاي بدون تغيير و ويرايش هايي در قالب ميكروفرم

براي اثري كه توسط ناشر ديگري بدون هيچ تغييري افست (چاپ زيراكسي بدون هيچ گونه تغييري) شود، شابم جديدي اختصاص نمي يابد. براي نسخه ميكروفرمي اثري، شابم جديدي استفاده نمي شود.

صحافي هاي متفاوت

براي صحافي هاي مختلف عنواني خاص، شابم-هاي جداگانه اي اختصاص مي يابد، حتي اگر محتواي آنها كاملاً يكسان باشد. براي مثال نسخه هاي كالينگور و كاغذي، شابم مجزا دريافت مي كنند. مثال: نت هاي كامل اركستر : جلد كاغذي نت هاي كامل اركستر و يادداشت: جعبه نت هاي آواز : جلد كاغذي نت هاي آواز: جلد پارچه اي = 4 شابم براي صحافي هاي مختلفِ عنواني واحد، شابم-هاي جداگانه اي اختصاص مي يابد. نت اجرايي : جلد كاغذي نت اجرايي: بدون جلد = 2 شابم تغييرات مربوط به طراحي جلد، جايي كه محتواي اثر تغيير نكند، و همچنين تغيير در رنگ يا تغييرات فرعي ديگر در صحافي، تغيير صحافي محسوب نمي شود و شابم جداگانه اي دريافت نخواهد كرد.

قالب هاي متفاوت

براي بخش هايي از يك انتشارات، كه بطور مجزا عرضه و به فروش مي رسد، شابم جداگانه-اي ختصاص مي يابد. پيشنهاد مي شود كه فهرست كامل شابم هاي اختصاص يافته به بخش هاي تشكيل دهنده يك انتشارات، روي تك تك بخش ها درج شود. (براي اطلاعات بيشتر به بخش 1. 7 نگاه كنيد).

مجموعه نت ها و اجزا

اثري كه شامل نت ها و بخش هاست، نت هاي كامل، همه بخش ها با هم به عنوان يك مجموعه و هر بخش خاص (اگر مستقلاً عرضه مي-شوند) بايد شابم خاص خود را داشته باشند. مثال: نت هاي كامل اركستر نت هاي آواز مجموعه اي از بخش هايي چند صدايي بخش چند صدايي خاص = 4 شابم

نت هايي كه به عنوان بخش از يك مجموعه عرضه مي شوند

در مواردي كه نت فقط به عنوان بخشي از يك مجموعه (و نه به عنوان يك اثر مستقل قابل فروش) عرضه مي شود؛ تنها يك شابم به مجموعه اختصاص يابد. ولي اگر در آينده، به عنوان اثر مستقلي عرضه شود، شابم خاص خود را خواهد داشت. مثال: نت پيانو و 2 بخش (تنها به صورت مجموعه عرضه مي شود) = 1 شابم نغمه نگاشت پيانو و دو بخش ديگر يك شابم دريافت مي كنند. جايي كه يك نغمه نگاشت هم به شكل مستقل و هم به عنوان بخشي از يك مجموعه عرضه شود، بايد هر كدام شابم خاص خود را داشته باشد. مثال: نت نت و كل بخش ها =2 شابم نت يك شابم و كل مجموعه، شابم ديگري دريافت مي كنند.

بخش هايي كه جداگانه عرضه مي شوند

براي بخش هايي مختلف يك مجموعه كه جداگانه چاپ و توزيع مي شوند، بايد شابم هاي جداگانه اي اختصاص يابد. مثال: بخش 1 ويولن بخش 2 ويولن بخش ويولن آلتو ويولن كلو = 2 شابم

بخش هايي كه هم به صورت مستقل و هم به عنوان مجموعه توليد مي شوند

زماني كه هر بخشي از يك مجموعه، به صورت مجزا هم عرضه مي شوند؛ براي مجموعه، يك شابم و براي هر بخش شابم جداگانه اي اختصاص مي يابد. مثال: بخش ويولن بخش ويولن آلتو بخش ويولن كلو مجموعه بخش ها = 4 شابم

بخش هايي كه تنها به صورت مجموعه عرضه مي شوند

در مواردي كه بخش هايِ سازي يا آوازي خاص به تنهايي عرضه نمي شوند و فقط به صورت مجموعه عرضه مي شوند، يك شابم به كل مجموعه اختصاص مي يابد و در همه بخش ها، تنها شابم مجموعه درج مي شود. مثال: Score Set of Parts =2 ISMNs براي مجموعه نت ها، يك شابم به عنوان مجموعه در نظر گرفته مي شود. توجه: بخش هاي مختلف كه تنها بصورت مجموعه عرضه مي شوند، شابم خاص مجموعه دريافت خواهند كرد.

آثاري كه تعدادي از بخش هاي آن مجزا و تعدادي در مجموعهعرضه مي شوند

در مواردي كه تعدادي از بخش هاي يك اثر، مستقل از مجموعه و بعضي از بخش ها فقط در داخل مجموعه عرضه مي شوند، هر بخشي كه مستقلاً عرضه مي شوند، شابم خاص خود و ساير بخش ها كه همراه مجموعه عرضه مي شوند، شابم مجموعه را دريافت خواهند كرد. مثال: نت مجموعه كاملي از بخش هاي مجموعه غير زهي بخش 1 ويولن بخش 2 ويولن بخش كنت باس = 6 شابم

بسته هاي گوناگون

در مواردي كه اثر خاصي هم مستقلاً و هم در يك بسته كه شامل نسخه هاي (اجزا) گوناگون است، عرضه شود؛ بسته بايد با شابم خاصي شناسايي شود. مثال: جزوه لغات مجموعه جزوات لغات (مجموعه 100 نسخه اي) = 2 شابم

ويرايش هاي مختلف

اگر ناشري اثري را در بيش از يك تنظيم و ويرايش منتشر كند، هر تنظيم يا ويرايش بايد شابم خاص خود را داشته باشد. مثال: تك نوازي پيانو ويرايش دو نوازي پيانو تنظيم تك نوازي ارگ =3 شابم صداي اوج (بلند) صداي متوسط = 2 شابم

انتشارات چند جلدي

براي مجموعه چند جلدي، يك شابم به عنوان شابم دوره چند جلدي و يك شابم براي هر جلد از مجموعه اختصاص مي يابد. (به بخش 9-2 نگاه كنيد) مثال: جلد 1 جلد 2 جلد 3 = 4 شابم يك شابم براي دوره سه جلدي، و يك شابم براي هر يك از جلدهاي 1، 2 و 3 اختصاص يافته است. مثال: نت يادداشت توضيحي (مجزا نيز عرضه مي شود) = 3 شابم يك شابم براي دوره، يك شابم براي نت و يادداشت توضيحي . توجه: اگر يكي از جلدها تنها حاوي متن باشد، مي تواند علاوه بر شابم، شابك نيز دريافت كند.

انتشارات با منابع مكمل

در مواردي كه اثر چاپي موسيقي همراه با منابع مكمل، چون متن ترانه يا آواز و يا يادداشت باشد، و تنها به صورت بسته اي فروخته مي شوند، شابم بسته (مجموعه) به همه آثار مكمل اختصاص مي يابد و آنها شابم مستقلي نخواهد داشت. مانند: نت يادداشت توضيحي = 1 شابم بخش صدايي و كي بورد ورقه ترانه (جداگانه عرضه نمي شوند) = 1 شابك اگر منابع مكمل علاوه بر فروش به صورت مجموعه به تنهايي نيز فروخته مي شوند، همانند مجموعه هاي چند جلدي مطابق بند 6-5 رفتار خواهد شد.

هستي شناسي و گزيده ها

هستي شناسي و گزيده ها شابم خاص خود را خواهند داشت، در هر حال آثار مربوط به هستي شناسي يا آثار بزرگتر قبلاً منتشر شده-اند يا از چاپ خارج شده اند. ممكن است شابم معيني براي ويرايش قبلي اثري مثلا در پايين صفحه عنوان، نمايش داده مي شود، در چنين مواردي شابم ويرايش قبلي بايد كاملاً با شابم ويرايش جديد قابل تميز باشد.

آثار موجود در انبار

ناشران بايد نسبت به شماره گذاري آثار موجود در انبار خود، و انتشار شابم ها را در فهرست هايشان تشويق شوند؛ همچنين شابم بايد در اولين تجديد چاپ اثري كه در گذشته بدون شابم منتشر شده است، چاپ شود.

آثاري كه حق نشر آن به ديگري واگذار شده است

در مواردي كه ناشري، و يا نماينده اي، حق نشر آثاري را خريداري مي كند در هنگام انتشار، شابم ناشر جديد به آن اختصاص خواهد يافت. اگر چندين ناشر حق نشر اثري را خريداري كنند، هر يك مي توانند شابم خاص خود را اختصاص دهند.

انتشارات مشترك

آثاري كه دو يا چند ناشر با همكاري هم منتشر مي كنند هر كدام از ناشرها مي توانند شابم خاص خود را اختصاص دهند. شابم هاي هر ناشر ، بايد به طور كاملاً واضحي از طريق ذكر نام ناشر - در جلوي شابم – از ديگري متمايز شود.

آثار ي كه به وسيله نماينده ناشر اصلي توزيع يا فروخته مي شوند

بر اساس اصول نظام شابم، ويرايش خاصي از اثر كه توسط ناشري مشخصي منتشر مي شود، تنها يك شابم دريافت مي كند. اين شابم بدون توجه به اينكه اثر را چه كسي توزيع مي كند يا مي فروشد، بايد حفظ شود. فقط در حالت هاي استثنايي زير ممكن است پخش كننده شماره اي را اختصاص دهد. الف) توزيع كننده انحصاري يا نماينده فروش، اثر موسيقي را از كشوري كه عضو نظام شابم نيست وارد كشور كرده باشد و در نتيجه هيچ شابمي روي اثر وجود نداشته باشد، در اين صورت توسط نماينده انحصاري شابمي به اثر اختصاص مي يابد. ب) اگر توزيع كننده انحصاري يا نماينده رسمي فروش اثري، پس از وارد كردن اثري، بر چسب مشخصات خود را روي آن اضافه يا صفحه عنوان خود را جايگزين صفحه عنوان ناشر اصلي كند، در اين صورت شابم مخصوص توزيع-كننده يا نماينده فروش مي تواند اختصاص يابد. شابم ناشر اصلي، به عنوان شابم مرتبط حفظ خواهد شد. ج) اگر توزيع كننده اثر از كشوري كه عضو نظام شابم نيست وارد كشور شود، و آن شابم نداشته باشد، مي تواند شماره اي توسط موسسه ملي يا منطقه اي مسئول، در محدود جغرافيايي توزيع اثر به آن اختصاص يابد.

ناشراني با بيش از يك محل فعاليت

ناشري كه چند شعبه دارد و مشخصات همه آنها، در اثر درج مي شوند تنها يك شابم به اثر اختصاص خواهد داد. ناشري كه دفتر يا شعبه هايي مستقل و مجزا در مكانهاي مختلف دارد، ممكن است هر كدام شناسه اي خاص براي خود داشته باشند. به هر-حال، براي هر اثري تنها يك شابم اختصاص مي يابد: اختصاص شابم توسط دفتر يا شعبه مسئول انتشار اثر انجام خواهد شد.

تحت هيچ شرايطي از يك شابم، دوبار استفاده نمي شود

شابمي كه يك بار اختصاص يافت، تحت هيچ شرايطي مجدداً استفاده نمي شود. اين مسئله از اهميت ويژه اي برخوردار است. زيرا يكي از معمول ترين اشتباه ها، اختصاص نامعتبر شماره ها است. در صورت استفاده تكراري، شابم تكراري از فهرست شابم هاي قابل استفاده حذف، و به اثر ديگري اختصاص نمي-يابد، ناشران به اندازه كافي شماره دارند و حذف شماره ي چندان مهم نيست. ناشران بايد موسسه ملي يا منطقه اي را از شماره هايي كه حذف شده است و يا مواردي كه آنها به اشتباه شابم را اختصاص داده اند، مطلع كنند.

چاپ و انتشار شابم

شابم بايد روي اثر ظاهر شود. چاپ شابم براي اجراي موثر نظام ضروري است. شابم هميشه بايد در اندازه اي كه به راحتي قابل رويت باشد پرينت شود (در 9 نقطه يا بزرگتر)

چاپ شابم روي آثار موسيقي

محل قرار گرفتن شابم  شابم در پشت نغمه نگاشت يا بخشي از آن كه مستقلا عرضه مي شود، چاپ شود  در صورت امكان شابم بايد در صفحه شناسنامه نيز درج شود  اگر امكان چاپ شابم در هيچ يك از محل هاي مذكور فراهم نبود، بايد در جايي مشخص و واضح، مانند پايين صفحه اول موسيقي چاپ شود  وقتي اثري تنها يك ورق است، شابم تنها در يك قسمت از اثر ظاهر خواهد شد.  شابم اثر كه هستي شناسي محسوب مي شود، بايد كاملاً از شابم هاي ساير آثاري كه ممكن است هستي شناسي در برگيرند ، قابل تميز باشد.

فهرست شابم هاي متعلق به انتشارات را كامل كنيد

پيشنهاد مي شود فهرست كاملي از شابم هاي اختصاص يافته به بخش هاي مختلف يك اثر، با اطلاعات مناسبي كه به دنبال آنها درج مي-شود، روي حداقل يكي از بخش ها چاپ شود. در صورت امكان، فهرست شماره ها بايد روي ساير بخش ها نيز درج شود. مثال: ISMN M-321-76543-6 (نغمه نگاشت) ISMN M-321-76544-3 (نغمه نگاشت آوازي) ISMN M-321-76545-0 (مجموعه اي از بخش ها) فهرست شابم ها در نغمه نگاشت، همچنين ترجيحاً در نغمه نگاشت آوازي و در صورت امكان در همه بخش ها ظاهر خواهد شد. ISMN M-321-76546-7 (نغمه نگاشت، گالينگور) ISMN M-321-76547-4 نغمه نگاشت، كاغذي)) فهرست شماره ها هم در نسخه كاغذي و هم در نسخه گالينگور چاپ خواهد شد. براي يك اثر چند جلدي (به بخش 6-5 نگاه كنيد) ISMN M-321-76548-1 (دوره) ISMN M-321-76549-8 (جلد1) ISMN M-321-76550-4 (جلد2) ISMN M-321-76551-0 (جلد3) مجموع شماره ها بايد در همه جلدها ظاهر شوند، حداقل چاپ شابم جلد و دوره در هر جلد ضروري است. اگر مجموعه اي با لفاف توزيع شود، شابم دوره بايد روي لفاف نيز چاپ شود. اگر هر بخش از يك مجموعه مستقلاً توزيع مي شوند، شابم هاي هر بخش نيز بطور مجزا روي لفاف درج شود.

چاپ شابم به شكل رمزهاي قابل خواندن به وسيله ماشين

به منظور شناسايي نوري كاركترها (OCR) ، شابم بايد در شكل OCR روي آثار چاپ شود. گسترش جهاني و سريع پويش رمزينه استفاده از رمزينه سيزده رقمي EAN را مقرون به صرفه كرده است. همه رمزينه ها با يك شناسه ملي شروع مي شوند به جز رمزينه هاي مربوط به حوزه كتاب، نشرياتِ ادواري و موسيقي چاپي. به همين جهت شبكه بين المللي تجارت كتاب پيش شماره هاي 978 را براي كتابها و 979 را براي موسيقي چاپي و 977 را براي نشريات ادواري در نظر گرفته است. شابم به همراه رقم كنترل، به دنبال پيش شماره 979 قرار مي گيرد. ارزش عددي حرف M براي محاسبه باركد صفر و براي محاسبه رقم كنترل، برابر با 3 خواهد بود (به بخش 2-1-4 نگاه كنيد). مثالي براي تبديل شابم به رمزينه: ISMN M-345-12345-8 M=0 0345123458 افزودن پيش شماره مربوط به رمزينه 979034512345-8 اين شماره، شماره اي بر اساس نظام EAN است.

تهيه رمزينه سيزده رقمي ـ راهنمايي براي سازندگان فيلم رمزينه

براي توليد رمزينه روي فيلم - به منظور چاپ آن روي محصولات ناشران - نكات زير بايد مورد توجه قرار گيرد: شابم توليد شده توسط ناشر، با استفاده از الگوريتم سنجش رقم كنترل مورد ارزيابي قرار گيرد تا از هر گونه پس و پيش شدن احتمالي شماره جلوگيري شود (به الگوريتم محاسبه رقم كنترل نگاه كنيد) با افزودن پيش شماره 979، شماره EAN را توليد كنيد (به بخش 7-2 نگاه كنيد) موارد زير را چاپ كنيد: 1. شابم در شكل معمول (با فونت OCR) 2. شابم به شكل رمزينه 3. شماره EAN مخصوص شابم به صورت عددي در پايين رمزينه همه اين رويه ها بايد بوسيله برنامه هاي كامپيوتر صورت گيرد. ملزومات فني توليد رمزينه بايد مراعات شود. شابم هاي چاپ شده در شكل ماشين خوان وابسته به قوانين موجود در اين دستنامه هستند. شمار زيادي از قوانين و پيشنهادات موجود در اين دستنامه، ضرورت مشورت با موسسه ملي يا منطقه اي براي توليد شابم با فونت قابل پويش و همچنين اطلاع از نام توليد كنندگان باركد در منطقه را نشان مي-دهد.

انتشار شابم

شابم بايد در تمام فهرست ها، ليست كتابهاي موجود در انبار، جزوه ها، بروشورها، و همه انتشارات و منابع تبليغاتي ناشران چاپ شود. چاپ شابم در محلي مناسب، نزديك عنوان و محل توصيف اثر پيشنهاد مي شود. اگر چه با حذف واژه شابم هم، به راحتي مي توان آنرا از ساير شماره هاي استاندارد متمايز كرد، ولي بهتر است شابم هميشه به شكل كامل آورد شود.

مديريت نظام شابم

مديريت نظام شابم در سه سطح تعيين شده است، اين سه سطح عبارتند از بين المللي، ملي يا منطقه اي و ناشران.

مديريت بين المللي

مديريت بين المللي نظام، توسط سازمان جهاني شابم انجام مي شود، كه گروه مشورتي متشكل از نماينده سازمان جهاني استاندارد، كميته ناشران و كتابخانه هاي موسيقي ( به عبارتي مراكز بين المللي كتابداري و سندآرايي موسيقي) آن را ياري مي رساند. آدرس سازمان جهاني شابم عبارت است از: International ISMN Agency Staatsbibliothek Zu Berlin – Preussischer Kulturbesitz 10772 Berlin Germany Tel: (+49 30) 266-2338, 2496 or 2498 Fax: (+49 30)266-2378 E-mail: ismn@sbb.spk-berlin.de URL: www.ismn-international.org وظايف اصلي سازمان جهاني شابم:  نظارت بر استفاده از نظام.  تصويب و تعريف ساختار موسسه هاي ملي و منطقه اي.  اختصاص شناسه هاي گروهي براي موسسه هاي ملي و منطقه اي  راهنمايي موسسه هاي ملي و منطقه اي در خصوص اختصاص شناسه هاي ناشران  ترويج استفاده از نظام در سطح جهان  انتخاب گروه متخصصان بين المللي براي كمك به حل مشكلات  بسط تبادل اطلاعات به كمك انتشارات و نشست هاي منطقه اي  انتشار و به روزآوري راهنماي آموزشي  هماهنگي براي استفاده از شابم در شكل رمزينه علاوه بر موارد مذكور، موسسه بين المللي خدمات زير را ارائه مي دهد:  تامين يك موسسه ملي و منطقه اي با فهرست هاي شابم (به صورت كامل و با رقم كنترل) براي استفاده ناشران در سطح ملي و منطقه اي، يا ارائه نرم افزار مورد نياز براي استفاده ناشران  تهيه راهنماي بين المللي ناشران عضو شابم با استفاده از اطلاعات ارسالي از سوي كشورهاي عضو  تهيه فهرست كامپيوتري از شابم هاي نامعتبري كه از سوي موسسه هاي ملي و منطقه اي ارسال مي شود.

مديريت ملي يا منطقه اي

در نظام شابم معمولاً، اختصاص شناسه هاي ناشران و ارتباط با آنها از سوي موسسه هاي ملي يا منطقه اي صورت مي گيرد. وظايفي كه در قرارداد توسط سازمان جهاني ذكر شده است. وظايف موسسه هاي ملي و منطقه اي عبارتند از:  حفظ ارتباط با ناشران در سطح ملي و منطقه اي و معرفي ناشران جديد به نظام  ارتباط با سازمان جهاني شابم به نمايندگي از سوي ناشران  تصميم گيري در خصوص دامنه شماره هاي اختصاصي ناشران، با توجه به نيازهاي آنها و با مشورت سازمان هاي تجاري و ناشران  اختصاص شناسه به ناشراني كه مي توانند عضو نظام شوند و همچنين نگهداري سوابقي از ناشران و شناسه هاي آنها  تصميم گيري - با مشورت سازمان هاي تجاري و ناشران- در خصوص اينكه چه ناشراني خود مستقلاً مي توانند، شابم به انتشارات خود اختصاص دهند؛ و شابمِ انتشارات كدام ناشران، توسط سازمان جهاني اختصاص خواهد يافت.  مشاوره و راهنمايي فني ناشران و اطمينان از درستي اجراي استانداردها  تهيه راهنماي استفاده از شابم به زبان محلي براي ارائه به ناشران  تهيه فهرست شابم هاي اختصاص يافته به ناشران، همراه با رقم كنترل هر شماره  بررسي همه شابم هاي اختصاص يافته به ناشران و حفظ سوابقي از آنها  آگاه كردن ناشران از شماره هاي نامعتبري كه استفاده كرده اند  اختصاص شابم براي آثار ناشراني كه خود مسئول شماره گذاري آثارشان نيستند و تشويق آنها براي پذيرش مسئوليت شماره گذاري  تلاش براي شماره گذاري همه آثار منتشره در سطح كشور يا منطقه  هماهنگي با موسسه هاي كتابشناختي براي درج شابم در كنار ساير اطلاعات  حمايت از ناشران براي استقاده از شابم در سيستم هاي كامپيوتري  تهيه اطلاعات ناشران عضو نظام شابم و ارسال منظم آن به سازمان جهاني براي درج در راهنماي بين المللي ناشران موسيقي  مطلع ساختن سازمان جهاني شابم از فعاليت ها و وضعيت جاري نظام شابم در سطح كشور يا منطقه بصورت منظم  همكاري هاي مالي براي بقاي سازمان جهاني شابم

شابم و ساير نظام هاي شماره گذاري

شابك (ISBN) ممكن است بعضي از آثار موسيقي از طريق بازار كتاب توزيع شوند. ناشراني كه قصد دارند آثار خود را در بازار كتاب عرضه كنند مي توانند در كنار شابم از شابك (شماره استاندارد بين المللي كتاب) نيز استفاده كنند. در مواردي تشخيص اينكه اثري، موسيقي، كتاب يا هر دوي آنهاست بسيار مشكل است؛ در چنين مواردي مي توان هم از شابك و هم از شابم استفاده كرد. البته ناشر مي تواند بسته به صلاحديد تنها از يكي از شماره ها استفاده كند. در صورت وجود شك و ترديد استفاده از شابم ارجحيت دارد. نظام شابك بوسيله سازمان جهاني شابك و موسسه هاي ملي و گروهي اداره مي شود. شابك و شابم اختصاص يافته به اثري بايد كاملا قابل تفكيك از همديگر باشند.

شاپا (ISSN)

علاوه بر شابم و شابك، يك نظام شماره-گذاري تكميلي بنامِ شماره استاندارد بين-المللي پيايند هاي ادوراي (شاپا) براي نشريات وجود دارد. پيايند به اثري اطلاق مي شودكه صرفنظر از رسانه بودن، به شكل مسلسل و پي در پي منتشر شود، اغلب داراي مشخصاتي نظير شماره و ترتيب زماني انتشار باشد و به صورت نامحدود منتشر شود (نشريه بايد از انتشارات چند جلدي كه قرار است تعدادي محدودي از جلدها منتشر شود، قابل تشخيص باشد). نشريات ادواري شامل پيايندها و سريال ها هستند. تنها تعداد محدودي پيايند در حوزه موسيقي منتشر مي شود، اما تعداد زيادي از آثار موسيقي به صورت سري منتشر مي شوند. در چنين مواردي هر دو شماره بايد اختصاص يابد، يك شاپا براي كل دوره هاي يك پيايند، كه براي تمام شماره هاي آن ثابت خواهد بود و يك شابم براي هر شماره از پيايند در نظر گرفته مي شود (اگر عنوان نشريه تغيير يابد اختصاص شاپاي جديد ضروري است) مديريت نظام شاپا بر عهده نظام اطلاعاتي بين المللي نشريات با آدرس زير است: ISSN International Center 20 Rue Bachaumont 75002 Paris France Tel: +33-1-44882220 Fax: +33-1-40263243 E-mail:issnic@issn.org ناشران بايد به سازمان جهاني شاپا و يا مركز ملي شاپا (اگر مركز ملي در كشورشان وجود دارد) بپيوندند . شاپا توسط ناشران اختصاص نمي يابد. زماني كه شاپا و شابم هر دو به اثري اختصاص يابند، بايد كاملا قابل تفكيك باشند.

رمز استاندارد بين المللي ضبط ها (ISRC)

شابم براي شناسايي ضبط هاي صدا و ويديو بكار نمي رود (بجز مواردي كه آنها بخشي از موسيقي چاپي باشند، به بخش 3 نگاه كنيد). رمز استاندارد بين المللي ضبط ها(ISRC) هر اثر ضبط شده براي انتشار را (صرفنظر از شكل فيزيكي آن) و صرفنظر از جعبه و پوشش آن شماره گذاري مي كند. نظام ISRC بوسيله فدراسيون بين المللي توليدكنندگان ضبط هاي صدا و ويديو اداره مي شود. آدرس آن عبارت است: IFPI Secretariat 54 Regent Street London SW1 5PJ Great Britain Tel: +44-171-8787900 Fax: +44-171-8787950 E-mail: info@ifpi.org



  • ketab.ir
  • ahleghalam.ir
  • ibna.ir
  • ketabsal.ir
  • isbn-international.org
  • ismn-international.org
  • nlai.ir
khaneh ketab کلیه حقوق مادی و معنوی این وب سایت به موسسه خانه کتاب تعلق دارد .